درون قلعه عمارت پخته ، درون شهر طرف شمال واقع است .
و در شهر بخارا چند حمام پخته جاى غسل كردن [ 20 الف ] تعميراند و رواج حمام در آن ملك بسيار است .
دروازهء قلعه سمت مغرب - در دروازهء مذكور شانزده توپ برنجى خورد [ و ] كلان و پنج غباره بر زمين افتادهاند .
و يك مسجد كلان از دروازهء قلعه سمت جنوب زير ديوار قلعه طرف مغرب برابر واقعه است و مسجد مذكور سه دروازه دارد : يكى مغربى ، دويم شمالى ، سيوم جنوبى . فرش صحن زمين مسجد پخته گچ و هر سه اطراف مسجد مذكور از درون دالان ، در دالان روز جمعه هر سه دروازهء مسجد مذكور وا مىشوند . مير حيدر پادشاه بخارا در همين مسجد خطبهء جمعه خود مىخواند و « پيش امام » هم مىشود . بعد انفراغ نماز پادشاه و هم تمام نمازيان از مسجد مىبرآيند . هرسه دروازه بازبند مىكنند و دريچهء دروازه وا مىنمايند پيش دروازهء مسجد .
و قلعهء مذكور هر روز وقت پيشين بازار مىچسبد « 1 » . آنجا را بازار ريگستان مىگويند و در آن بازار يك دار صورت كل مستحكم ايستاده است . زير ديوار مذكور خونى و راهزن و دزد نامى را موافق فتواى قاضى به حكم پادشاه اول ذبح نموده بعد بر آن دار به ريسمان آويزان مىكنند .
و هر روز وقت صبح در چارسو درون شهر بازار مىچسبد « 1 » [ 20 ب ] آنجا را بازار چارسو مىگويند . وجه تسميهء بازار چارسو اين است كه يك گنبد كلان پخته چونه گچ شده . از درون چهار درچه داده در سه درچه چهار راه مىروند و يك درچه راه ندارد . در آن درچه كتابها فروخت مىشوند .
روز دوشنبه و پنجشنبه و جمعه پيش دروازهء امام بيرون شهر بازار اسبان مىچسبد و اسب دو جنس مشهورند : يكى قرابعر كه آن را اوزبكى هم مىگويند .
دويم اسب تركمن . و اسب اوزبكى بيشتر در قد ميانه و بسيار مضبوط . از هفت طله تا بيست طله بلكه چهل طله فروخت مىشود . و اسب تركمن قدّ كلان ، خوب صورت و خوش رفتار از بيست طله تا صد طله قيمت دارد ، و اسب اوزبكى در بلخ و خلم به نسبت بخارا قيمت ارزان .
و در تمام شهر بخارا قريب هشتاد مدرسهء پخته چونه گچ . خورد كلان در هر
هامش
( 1 ) . اصل : كذا