ما بين دولتين موجود است آنها را مانع از اين است كه جدا با كمال موافقت همراهى نمايند .
از طرف ديگر چون هرجومرج تنها بر تجارت روس و انگليس سكته وارد نمىآورد دولتهاى ديگر هم هستند ، به اين ملاحظه ممكن است كه اقدامى نمايند و رفع غائله « 1 » كنند كه مبادا آلمان كه مدّتها است كه مىخواهد رخنهاى در ايران پيدا كند بهانه به دست آورده بناى مداخله را گذارد . در اين حال آيا براى دولت فرانسه مناسب نيست كه پاى در ميانى كند و ميان مشروطهطلبان و دولت اصلاح نمايد ، در صورتى كه با روس متّحد و با انگليس دوست است و ملّت ايران هم رولوسيون خود را با رولوسيون فرانسه مقايسه مىنمايد . البته در اين مورد از همراهى دوستانهء ما كمال امتنان را پيدا خواهند نمود .
[ مختصر تاريخ ايران ]
همه وقت بر اين خاك پاك از حوادث ايام لطمات فوقالعاده وارد آمده . سير و تاريخ مىنمايد كه اسكندر يونانى بعد از غلبه به دارا چه كارها نكرد و چه آتشها كه نباريد . تخت جمشيد را كه پايتخت سلاطين كيان بود به اغواى « طاوس » رامشگر يونانى آتش زد و آن بناى عالى را كه چشم روزگار تالى آن نخواهد ديد خراب كرد .
كتابخانهاى را كه معلومات چندين هزار سالهء علماء ايران بود سوخت و در آخر مردم ايران را به تنبلى و كاهلى مخاطب ساخت و خطبهء بليغى در حضور سركردگان ايرانى خواند و گفت من اگر با سپاهى اندك بر شما ايرانيان استيلا پيدا كردم و چندين هزار قشون دارا را شكست دادم به واسطهء شجاعت يونانيها نبود بلكه به واسطهء كاهلى شما است كه در ولايتى پر از نعمت و خوش آبوهوا زيست كرده از كار نظامى و مملكتدارى بىبهره ماندهايد . « 2 »
على اى حال اين خاك مقدّس بعد از لطمات اسكندر باز مردمش بيدار نگرديده
هامش
( 1 ) . اصل : قائله
( 2 ) . در مقالهء بعد هم اين مطالب تكرار شده است .