بود . چنانچه استنطاق خود او توضيح مىنمايد كه سيئات اعمال آقا بالا خان و نايب السلطنه سبب قتل ناصر الدين شاه گرديد و آقا بالا خان بعد از قتل ناصر الدين شاه گاهى مصدر امور بود و گاهى مردود تا در زمان مشروطه و رفتن به عتبات و مراجعت .
( ناتمام مانده )
راجع به حالات مظفر الدين شاه
اين شاه از موقعى كه ولايت عهد داشت حالاتش معلوم بود كه از كليهء امور مملكتى عارى و از رموز سلطنت برى است و بشخصه هيچوقت تدبيرى در امور سياسى و لشكرى و كشورى نداشت و بيشتر با نوكران فرومايهء خود روزگار مىگذرانيد . نكتهاى كه او را در انظار وقعى مىداد فقط بذل او بود . چنانچه از بذل و بخشش نقدينه و ملك و تيول ممانعت نمىنمود و جواهرات ثمينهء خزانه را كه مايهء ثروت مملكت بود هركس از او خواستى بدون بهاى خدمت بىدرنگ بخشودى و املاك گرانبهاى . . . « 1 » عطا نمودى .
در اين اواخر به واسطهء بىحالى و به اقتضاى سستى و تهاون از امور سلطنت مشروطه داد و خود را از زحمت مهام مملكتى خلاص كرد .
[ مقدمات مشروطيت ]
خداوند تبارك و تعالى در كلام مجيد مىفرمايد
« وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ » .
حكماى آگاه مىگويند « المشورة فيها بركة » . مسلمى عقلاء است كه در هر كارى كه مشورت بشود صواب آن به درجات عديده بيشتر از خطا است . چنانچه مىبينيم اروپا از وقتى كه اين راه را مىپيمايد ترقى علوم و صنايع [ و ] آبادى مملكت اروپا و نفوس به واسطهء حفظ الصحه ، سياست مدن ، تمدن مردم ، تهذيب اخلاق سرآمد تمام ممالك عموما ، خصوصا ايران شده .
هامش
( 1 ) . جاى نام آنها سفيد مانده