بىنتيجه ماند و امروز كه تمام ايران و ايرانيان اعادهء مشروطيت را تمنّى دارند براى اعادهء نظم و آسايش و دوران امور تجارت بين ملل ناچار هستيم كه بطور رسمى نصيحت بدهيم شخص اعليحضرت را و متذكر مىنمائيم كه امروزه تمام حيثيت سلطنتى از مقام اعليحضرت متزلزل است . حفظ چيزى كه باقى است همان معاهدهء تركمانچاى [ است ] كه حفظ سلطنت ايران در دودمان عباس ميرزا در عهدهء دولت بهيهء روس مىباشد ، نزديك است آن هم از ميان برود . لهذا براى مراعات تمام جهات مقام منيع سلطنت شاه ، اجراى مواد ذيل را از شما خواهانيم :
اوّل - اعادهء مشروطيت و افتتاح پارلمان با اجراى قانون اساسى كه در مجلس سابق وضع شده بدون كسر و زياده در مواد آن .
دوّم - تغيير كابينهء وزراء خصوصا صدر اعظم و امير بهادر و نصيحت مىكنيم شاه را كه آنچه در اين مدت بر ما معلوم شده است تمام اعتشاشات ايران به واسطهء سوء افكار اينها بود . خيلى خوب است كه مادام العمر با آنها ملاقات هم نفرمايند . وزراء عاقل عالم داريد ، صلاح است آنها را مصدر امور نمائيد .
سوّم - عفو عمومى ، يعنى هركس [ را ] در اين مدت رولوسيون ايران مقصر پولتيكى بوده عفو فرمائيد . وقتى شاه عفو عمومى فرموديد ما هم از طرف ملت مىتوانيم اطمينان بدهيم كه نسبت بدين چند وزيرى كه تا به حال اسباب مخالفت بين دولت و ملت بوده اعتراضى ننمايند و از آنها بگذرند .
چهارم - اعادهء اشخاصى كه تبعيد شده و به ممالك خارجه رفتهاند .
پنجم - در صورت افتتاح مجلس و انتخابات مبعوثين ملت ، هر نوع كمك و همراهى لازم شود يا استقراضى دولت ايران بخواهد حاضريم به تصويب مجلس شوراى ملى به دولت ايران كمك نمائيم .
بعد شاه با كمال انقلاب خاطر و تكسّر اين تقريرات را اصغاء كرده ، اجمالا علائم تشكر در ايشان به نمايندگان ظاهر شد و جواب داد كه بعد جواب اين مقالات داده مىشود .
سپس با صدر اعظم و نايب السلطنه خلوت خاصى كرد . تا دو ساعت و نيم بعد از ظهر خلوت طول كشيد . شب آن روز در منزل شيخ فضل اللّه با حضور امير بهادر و
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 337
مساهمون: ايرج افشار
ص٣٣٧