كار نان و گوشت را منظم نكردى با قوهء قهريه با تو رفتار خواهد شد . مشار اليه اعتنائى نكرد و به او تلقين كردند مايهء اين فساد متولىباشى است . آصف الدوله هم به ملاحظهء اينكه خود را از تهمت نزد اولياى دولت خارج كند بهانه به دست آورد و پيغام براى متولىباشى داد كه حتما بايد مردم را متفرق كنى . او هم جواب داد كه من قوهء جائره ندارم .
بلواچيان چون بىاعتنائى آصف الدوله را ديدند به نقارهخانهء حضرتى رفته بناى نقاره زدن كه حاكى [ از ] يك بلواى بزرگ بود گذاشتند . مقدّمهء شورشيان به سمت ارگ حكومت حركت كرد . نزديك خانهء معين التجار كه يكى از هواخواهان آصف الدوله و بيشتر مايهء تسعير نان و گوشت بود رسيدند . او هم حكم به شليك كرد . گماشتگان معين التجار جمعى مردم بيگناه را هدف گلوله نمودند . مردم كه مترصّد همچو حركتى نبودند فرارا به سمت صحن آمدند . آدمهاى معاون التجار از سقف بازار فراريان را با گلوله زدند . مردم بيچاره براى حفظ خود به طرف بانك رفتند كه شايد در آنجا معقلى نموده از دست آدمهاى معاون « 1 » محفوظ بمانند . قزاقهاى مستحفظ بانك به حمايت آدمهاى معاون التجار به مردم بيچاره حمله كردند . ناچار به طرف صحن مقدس رفتند . قزاق و تفنگچى نيز آنها را تعاقب نمود و گلولهريزى مىكردند . چندانكه به درب صحن گنبد گلوله خورد . چند نفر از سيد و طلبه هدف تير شدند .
خبر واقعه به آصف الدوله رسيد و انديشيد كه اگر جلوگيرى نشود و واقعه به روز بعد بيانجامد كار سخت خواهد شد و مردم ناچار مسلح مىشوند ، اسباب فتنه بالا مىگيرد . به متولىباشى پيغام داد كه اين فتنه را هرطور است ساكت بايد بكنى . متولى باشى هم [ به ] حاج سيد ابراهيم و به آقا سيد عباس كه سردستهء طلاب بود پيغام داد كه اگر مقصودى داريد بيائيد نزد [ من ] . آنها ، كه نزد متولىباشى آمدند ديدند متولىباشى حمايت از آصف الدوله مىنمايد از نزد متولىباشى حركت كردند . چون خبر حركت آنها به آصف الدوله رسيد براى متولىباشى پيغام داد اين دو نفر سيد را در آستانه نگاه داريد . چون تبعيت روس را داشتند از قونسول روس به سختى براى متولىباشى پيغام داده شد و آنها را بردند . آصف الدوله براى قائممقام قونسولخانه در توقيف آنها الحاح كرد . جواب يأس شنيد . آصف الدوله كه مطلب را اينطور سخت ديد به توسط
هامش
( 1 ) . بعد همهجا معاون نوشته