خلاصه چند روز بعد آقايان او را راضى به حركت قم كردند . هزار تومان از طرف شاه خرجى راه برايش آوردند . با وجود تنگدستى از شرف و بزرگوارى خود امتناع از قبول آن پول نمود و رد كرد ، و روز بعد با اينكه طلاب و اهل بازار مانع از حركت او بودند به زبان ليّن مردم را ساكت كرده روانهء قم شد . ( روز 26 ذى حجه 1323 ) و در ايام توقف در قم بههيچوجه نطق نكرد و چندان مماشاتى با مردم ننمود .
روز يازدهم محرم آقا سيد عبد اللّه تلگرافا او را احضار به طهران كردند . بعد از ورود رفت منزل عين الدوله و تصريحا گفت مقصود من مشروطه است و چيزى مرا مانع از اظهار آن نخواهد كرد و بايد اوضاع تغيير كند . عين الدوله هم هر قدر توانست او را تهديد و تخويف نمود و براى اينكه او را ساكت كند هزار تومان سابق را به او داد و سيد هم دريافت نمود .
مردم همه روزه از آقايان درخواست مجلس عدالتخانه و اجراء دستخط شاه را داشتند . سابق نوشتيم كه عين الدوله اطراف و حواشى شاه را سخت سپرده بود عريضجات احدى خصوصا آقايان [ را ] به نظر شاه نرسانند و مقصودش اغفال شاه بود .
آقايان لايحه در تأسيس عدالتخانه و اجراء دستخط به توسط معتمد الحرم فرستادند . از جوابى كه رسيد و مطلعين سؤال نمودند معلوم شد ابدا به شاه نرسيده است و عين الدوله جواب به ميل خودش نوشته است . مردم خطابهء ذيل را به آقايان نوشته و حقوق مشروع خود را جدا مطالبه كردند . صورت خطابه است ( در نمرهء 3 ) علاج واقعه قبل از وقوع بايد كرد . امروز به فرع پرداختن . . . ( بايد تمام نوشته شود ) . « 1 »
[ سيد محمد رضا شيرازى و عين الدوله ]
عين الدوله به خيال افتاد كه بر خلاف ميرزا على اصغر خان رفتار كند . به اين معنى كه هم تهديد نمايد ، هم تحبيب . بدوا بعضيها را با پول تطميع كرد . از جمله خواست آقا سيد محمد رضاى شيرازى را كه در مدرسهء صدر رياستى و كياستى [ داشت ] و از جملهء علما و حكما و با حرارتى در نفوذ كلمهء حقه و شرائط ايجاد مجلس بود بفريبد .
اعظام الممالك فراشباشى خود را سپرد [ از ] آن مرد بزرگ [ را ] بخواهد شايد به پول
هامش
( 1 ) . متن اين اعلاميه در اوراق او باقى نمانده است . در تاريخ بيدارى ايرانيان ( بخش اوّل ) ص 161 - 163 چاپ شده است .