و چنانچه سابقا اشارت رفت چون دولت روس و انگليس در امورات متعلقه به دولت ايران لازمهء مراقبت [ و ] همچشمى معمول مىدارند دولت انگليس هم در مقام ترتيب طايفهء نصرانى « 1 » كه در كوهستان ارومى ساكن و ايلشان به كركوك « 2 » و موصل و آن صفحات متصل است و اختلاف مذهبى با عيسويان مشهور دارند قدرى قليل از آنها كاتوليك و كلند « 3 » و اغلبشان نسطورى « 4 » و ملكانى مىشناسند ، برآمده چند نفر كشيش ينگى دنيائى به ميان طايفهء مزبور آمده مدرسهها بنياد و تعليم و تعلّم آغاز نهادند و طايفهء مزبوره بغايت قوىبنيه و زبردست « 5 » و به وقت ضرورت اگر اسلحه « 6 » داشته باشند بيست هزار تفنگچى قچاق از ميانهء ايشان بيرون مىتوان آورد . امكنه و مقاماتشان هم در نهايت استحكام و صلابت است .
در اين باب هم اگر جناب اجل امجد تغافلى مىفرمود [ و ] رفع مادهء خيالشان نمىنمود مطلقا بعدى نداشت كه در اندك فرصت [ 58 ب ] چون طايفهء يونان كه اعليحضرت سلطان روم الجاء به آزادى و خودسرى و استقرار و استبداد ايشان اذعان فرمود ، بشود مدد احياى ملتى فانيه و اثبات حقى غيرثابته نمايند ، جناب اشرف امجد ارفع به رفع مواد فساد مزبور پرداختند . دست كشيشان ينگى دنيائى را [ كه ] مايهء آن كار بودند كوتاه و صحايف خيالات فاسدهء ايشان را به آب تدابير كامله سياه نموده ،
« فَأَلْقى [ مُوسى ] عَصاهُ فَإِذا هِيَ تَلْقَفُ [ ما ] يَأْفِكُونَ » .
[ كفايت بيست و سيم ] [ : منع اجحاف افواج در منازل راه ]
قرار معمولى ايران بر آن بود كه هنگام حركت افواج قاهره و عبور عساكر منصوره از ولايات قريبه و بعيده در منازل عرض راه مطالبهء سيورسات از رعايا و ساكنين بلدان و دهات مىشد ، بدين واسطه همه اوقات اهالى قراء و دهات عرض راه متوهّم و متزلزل و از عبور هر دسته و فوجى انواع زحمت و مرارت براى رعايا حاصل مىبود و به جهات اداى سيورسات بسيارى دهات از حليهء آبادى عاريه و انواع تشدّد و تحكم از
هامش
( 1 ) . مقصود آسوريهاست .
( 2 ) . اصل : كركوت .
( 3 ) . شناخته نشد
( 4 ) . اصل : بمستورى .
( 5 ) . اصل : زيردست .
( 6 ) . اصل : اصلحه .