وقوع اين واقعهء هايله و غايلهء « 1 » نازله در روز يكشنبه بيستم شهر ذى قعدة الحرام سنهء سبع و تسعين و تسعمائه .
چون مردم شهر ديدند كه شهر گرفته شد و ازبكان داخل گشتند ، امت خان با غازيان و اكثر صلحا و مؤمنان متحصن به صحن و روضهء مقدسه شده ، در آستانهء منوره « 2 » ميانهء غازيان و « 3 » ازبكان آتش قتال و جدال شعله بالا گرفت و « 4 » آخر الامر ، امت خان جهاد نموده ، بدانچه مقدور و ممكن بود كوشش نمود تا به قتل رسيد . [ عليه ] رحمة « 5 » من اللّه المجيد . اكثر مردم به درون روضهء مقدسه پناه برده ، افادتپناه مجتهد الزمان « 6 » مولانا عبد اللّه شوشترى « 7 » به خانهء چراغخانه كه در دار السياده « 8 » واقع است و محل روزنه « 9 » و روشنايى ندارد مختقى « 10 » گشته ، بدست ازبكان اسير گرديد وى را نزد سلطان زاده برده سپردند و هركه در روضهء مقدسه و آن مكان عالى بود بالتمام بيرون آورده ، به قتل رسانيدند . از آن روز تا مدت يكهفته مدار آن بىدينان بر قتل و غزا و نهب و يغما بود و امواج درياى پيكار در تلاطم آمده ، كشتى عمر جمعى از بندگان روزگار و خلاصهء اخيار « 11 » غريق گرداب فنا گشت و خون رود مانند جيحون و سيحون « 12 » در فضاى كوچههاى مشهد مقدس روان شد . نظم « 13 »
درو كوچه از سيل خون پر شده * در آنجا « 14 » پليدان شناور شده
از جمعى ثقات استماع افتاد كه پنجهزار و هفصد كس در آستانه و آن حوالى به قتل آمده بودند . بعد از واقعهء كربلاى معلى ، اين قسم نازله بر اهل ايمان وارد نشده « 15 » « الحكم حكمه و و القضاء « 16 » قضائه ، « ( لا معقب لحكمه و لا راد لقضائه ) « 17 » . ازبكان « 18 » [ آنچه ] در سر كار فيض آثار بود از نفايس و جواهر و كتابخانه و فروش ، تمامى به غارت بردند و اين عمل شنيع بر هيچكس از آن قومى كه تصرفات [ 666 ] در آن سركار مواهبت « 19 » آثار نمودند مبارك « 20 » نيفتاد از « 21 » مرتضى قلى خان پرناك و مرشد قلى خان استاجلو و امت خان كوشك عبرت حال همگنان گشت .
از بعضى مردم صحيح القول « 22 » مسموع شد كه ازبكانى « 23 » كه در آن معركه داخل بودند و در آن آستانهء مقدسهء « 24 » ترك ادب نموده و چيزى از آن آستانه برداشته بودند ، به مرض و با درگذشتند . « 25 » سلطانزاده بر « 26 » حقيقت اين مضمون اطلاع حاصل « 27 » نموده ، هرچه از سر كار
هامش
( 1 ) - ب ، م : قايله . ن : قابله
( 2 ) - ن : مقدسه ميان
( 3 ) - مز ، ب : « و » ندارد
( 4 ) - ن : « و » ندارد
( 5 ) - ب : رحمة اللّه من اللّه المجيد
( 6 ) - ن : مجتهد الزمانى
( 7 ) - ب : ششدرى
( 8 ) - ن : در در السياده
( 9 ) - ن : روز
( 10 ) - ن : مخفى گشته آخر
( 11 ) - ب : افكار
( 12 ) - ن : « و سيحون » ندارد
( 13 ) - ن : بيت . م : ندارد
( 14 ) - ن : در آن بيلدان . ب : در آن پليدان
( 15 ) - ن : نشده بود
( 16 ) - ب : و قضاء
( 17 ) - ن : بين الهلالين را ندارد .« لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ »: سوره 13 آيه 41
( 18 ) - ب ، ن : اوزبكان كه
( 19 ) - ن : آن مواهب
( 20 ) - ب : مبار
( 21 ) - ن : و از
( 22 ) - ب : صحيح القولى
( 23 ) - ازبكان
( 24 ) - مز : « مقدسه » ندارد
( 25 ) - ب : درگذشته
( 26 ) - ن : به
( 27 ) - ب ، م ، ن : يافته