كرده بود گفته بود اين قرارداد غير قابل اجراست زياد گرفتهاى به مثل فارسى سنگ بزرگ نشانهء نزدن است . قرارداد ميرزا حسين خان با رويتر كمتر از قرارداد 1919 درنتيجه نبود ، باندازهاى شور بود كه دولت انگليس از آن حمايت نكرد و نقش بر آب شد و بىصدا گذشت .
درتان شرحى از مضادت قرارداد 1919 با معاهدهء ورساى منتشر شد حتى در منچستر گاردين نغمه را مخالف خواندند كه بتفصيل در تاريخ ايران نوشتهام احمد شاه كه به آن قرارداد صحه نگذارده بود و محبوبيتى حاصل كرده بود به اروپا رفت ، در آن اوقات از كميتهء دموكرات هاوارت قنسول انگليس نماينده دعوت كرد : سيد تدين و جليل الملك از او ملاقات كردند گفته بود سبب مخالفت شما با ما و هواخواهى آلمان چيست ؟ جليل الملك مثلى زده بود كه هرگاه طفلى را در اطاقى كه پدر و عمويش حاضرند عمو بزند طفل به پدر پناه ببرد ، او هم طفل را بزند در اين حال فراش پستى نامهاى آورده باشد و آن طفل بفراش پست پناه ببرد چه گناه كرده است ؟ روس آن عمو است ، شما آن پدر ، آلمان فراش پست ، بر ما چه بحث است .
مردم از سلوك مجلس صلح پاريس با نمايندگان ما از امريكا ناراضى شدند از طرف سفارت امريكا نامهء ذيل بدولت رسيد 19 سپتامبر 1919
« جريدهء رعد در مقالهء اساسى مورخهء 19 اوت از رفتار نمايندگان امريكا در مجلس صلح سوء تعبير نموده براى رفع اشتباه عين ابلاغيهاى كه از واشنگتن رسيده منتشر مىگردد : سفارت امريكا تهران ،
حكومت امريكا بشما تعليم مىدهد كه در نزد اولياء امور ايران و جميع علاقمندان جدا تكذيب كنيد كه حكومت اتازونى از مساعدت بايران مضايقه نموده است .
نمايندگانى كه از طرف حكومت اتازونى در كميسيون صلح پاريس عضويت داشتند مكرر صادقانه سعى نمودند كه نمايندگان ايران در كنفرانس صلح وسيله و موقعى براى اظهار مطالب خود بدست آورده و مسألهء ايران مطرح مذاكره شود .
هيئت اعزاميهء امريكا تعجب داشت كه از هيچ طرف ديگر مساعدت به اين مساعى خيرخواهانهء آنها نميشد و ليكن اكنون انتشار اين قرارداد ايران و انگليس تا درجهاى علت عدم موفقيت مأمورين اتازونى را در شنواندن مطالب نمايندگان ايران آشكار ميسازد و به نظر مىرساند كه حكومت ايران مساعدت تأثيربخشى با نمايندگان خود در پاريس ننموده است .
دولت اتازونى معاهدهء جديد ايران را با انگلستان با تعجب تلقى مينمايد زيرا معاهدهء مزبور معلوم ميدارد كه ايران ديگر مايل بمساعدت و كمك امريكا نيست و حال آنكه نمايندگان ايران در پاريس صريحا و لزوما مساعدت و امداد امريكا را خواستار شده بودند . سفارت امريكا . »
در رشت و آذربايجان بر ضد قرارداد قيام كردند ، سيد تدين را برشت فرستادم با ميرزا كوچك خان صحبت كند كه جنگ خانگى چه فايده به حال قرارداد مىكند ، خسارت خودمان است ، پرتست بايد كرد و از دول ديگر حمايت خواست ، نتيجه نداد . چون منظور همه رياست بود نه مصلحت مملكت .
رفتهرفته ساز كميته ناكوك شد ، رفقا شكسته ميخوانند و مورهاى در كار آوردهاند ، صدرائى كه عضو عامل است رأى به تشكيل كميته در كميته ميدهد كه مطالب محرمانه را بشود عنوان كرد .
ديدم هوا پس است و سر نواى ديگر دارند گفتم اسلم در اين هنگامه انحلال است تا هوا روشن شود از خدا خواستند من كنار رفتم كميتهء ديگر ساختند و اعتبارنامه به نصرت الدوله دادند شد دموكرات هفتجوش ، دنبال احمد شاه بفرنگ رفت ، اول خبر رسيد كه احمد شاه در لندن از امضاى قرارداد تحاشى دارد براى همين مقصود او را برده بودند .
بعدا شنيده شده بسعى نصرت الدوله و ناصر الملك در ميهمانى بلديه امضا كرده است ، نصرت - الدوله اصرار داشته است كه در جواب نطق پادشاه انگليس در مفهوم موافقت فرمايشى بكند امتناع كرده است حتى ناصر الملك پيشنهاد كرده است كه سربسته شاه در موقع اظهار دوستى اسمى از معاهدات ببرد و شاه قبول نكرده است ، ناصر الملك عرض كرده است به ضرر خودتان تمام خواهد
خاطرات و خطرات ( فارسى ) — صفحة 310
مساهمون: مهديقلى هدايت ( مخبر السلطنه )
ص٣١٠