اول به ملاحظهء آنكه امين الدوله چنين تصور مىكند كه به تحريك و اسبابچينى من است ؛ دوم آنكه مبادا يك مأمور خارج فضول با لباس نيمه رسمى مغزيهء زر تشريف بياورد و اسباب زحمت بيشتر شود . هرچه باشد عبد الرضا از مأمور خارج بهتر است .
گاهى به مهربانى مىتوان او را راه برد . حالا حاج ناخدا على اين كار را براى عبد الرسول نامى كه در هذه السنه كلانتر شده ، توسط مىكند . شما درست اطراف را ملاحظه كنيد ، هرگاه ممكن است كه به اين عبد الرسول واگذار شود ، بگذرانيد و اقدام كنيد . ميرزا خانى بدبخت هم از دست طلبكار فرار كرده است . بعضى مىگويند ، در اهرم « 20 » است . پارهاى مىگويند ، به دشتى رفته است . شخصى گفته ، او را در بهبهان ديدم . در هرصورت جان خود را از مطالبهء ميرزا رفيع خان فضول خلاص كرد . انشاء الله كاگزار از عباسى هم عزل مىشد ، قدرى اسباب صداع و فضولى تخفيف حاصل مىكرد . نمىدانم جناب قوام الدوله اينها را از كجا پيدا و انتخاب مىكند ؛ خداوند انصافى به رجال دولت بدهد . وقتى كه باطن كار را ملاحظه كنى ، باز صد هزار هزار رحمت به ارباب « 21 » ؛ به خدا قسم از همهء آنها بهتر است . آنقدر هست كه ظالم در حق خود است . تمام صفات و احوال و اخلاقش از تمام اين طبقهء مردم بهتر است . كارهائى كه با خارجه كرده و مىكند ، به ميل و امتثال امر مبدأ است .
پيوست دوم
در باب جيرهء فوج گلپايگان هم ايراد غير وارد كرده بوديد . قرار افواج اين است كه در مرخصى جيرهاى در ورود منزل به آنها مىدهند . در هر جاى عالم كه من بودهام ، همين حالت را داشته است . فوج فدوى را هم از عربستان الى همدان بيست روزه داديم .
فوج گلپايگان خانهشان شيراز نبود كه از بوشهر الى شيراز بدهيم . چيزى كه فيما بين من و فوج گلپايگان اختلاف است ، همان جيرهء سرباز بندر لنگه است كه در دو جا گرفتهاند . آن هم در شيراز حاج غلام حسين از سرتيپ سند گرفته است ، در تهران بپردازند و به همه جهت 90 تومان است ؛ قابل تشويش نيست . انشاء الله عمل بنائى و پل بگذرد و بروات آنها صادر بشود ، اين اختلاف چيزى نيست كه سامع و قابل ، عمر و وقت خود را صرف او نمايد . اهتمام كنيد اين عمل بگذرد ، مفاصاى سه سالهء عربستان بىغل و غش ضبط شود . عرض حالى كه بايد براى آذربايجان بنويسم ، يعنى يك عريضه به حضرت اسعد وليعهد و يك پاكت به دبير السلطنه ، انشاء الله قبل از حركت به طرف بنادر مىنويسم و در طى پاكت جناب آقاى سعد الملك مىگذارم كه به عبد الحسين خان بدهد .
چيزى كه خيلى لزوم دارد اين است كه شما قبل از وقت از عبد الحسين خان استعلام كنيد . اگر عبد الخالق را خواهد فرستاد ، كه من در عريضه و كاغذ دبير السلطنه اسم او را
هامش
( 20 ) - اهرم ناحيهايست از دشتستان در شرق بندر بوشهر .
( 21 ) - مقصود ميرزا على اصغر خان امين السلطان است .