را نداريم ، خاصه از چنين شخصى محترم . اميرال « 10 » كه آمد ، از صاحبقرانيه تا شوشتر با وجودى كه همهجا با جهاز آمد و وضع جهاز معلوم است ، ميرزا ابو القاسم باليوز هم ملزومات از جهاز خودشان برداشت ، باز سخت گذشت . البته كسب تكليف را مفصل بكن ، فورا تلگرافا به من اطلاعى بده . ولى تلگراف را به حكم دولت بزن كه زود و خوب و بدون غلط برسانند كه خيلى قبل از حركت او از تهران ، من از تكليف مطلع شوم .
عيب كار اين است كه من و سعد الملك هيچيك فرنگىمآب نيستيم كه ظرف و كارد و چنگال و آشپز فرنگى و ملزومات آن را بتوانيم فراهم بياوريم . اين كار براى سعد السلطنه « 11 » خوب است . و حالت اين فرنگىها هم اين است ، همينقدر كه از يك جزئى بر آنها ناگوار و تلخ گذشته ، ديگر رعايت هيچ چيز را نمىكنند .
پيوست اول
امسال در شوشتر و دزفول ، دو سه دفعه زلزله سخت آمده است ؛ يكى در ماه ذيقعده « 12 » ، يكى هم پريشب كه شب 24 بود . « 13 » هريك به قدر يك ربع طول كشيد . دو سيل شديد هم آمده است ؛ يكى در نهم و دهم محرم ، يكى بيست و يكم كه به قدر يك چارك حجم آب زياد شد ، دو سه روز طول كشيد ؛ در دزفول و شوشتر هردو آمد . در كوه بختيارى و بروجرد ، باران شديدى باريده است . در صحراى عربستان هم ، بعضى مواضع باريد و همين بارندگى اسباب تخفيف در هوا شد و گرماى امسال از 107 درجه بالاتر نرفت . گاهى كه باد گرمى وزيد ، 108 و 109 هم مىشد . اگر شبادان نبود ، مثل پارسال همهء اعضاى ما زخم شده بود . حيف از آن زحمتهاى پارسال و جانفشانىها كه بىمزد و منت شد . حالا هم بايد منت كشيد كه خرج عمل را قبول كنند ؛ اينها همه از بخت است . زياده از اين حالت ندارم ، سه شبانهروز است كه متصل قلم مىزنم ، به قول قائم مقام :
قلم در دست و عينك بر دماغم * رقم بر روى زانو مهر . . . .
هامش
( 10 ) - كذا ، مقصود آدميرال است .
( 11 ) - مقصود آقا باقر سعد السلطنه پسر آقا اسماعيل دائى ميرزا على اصغر خان امين السلطان است .
( 12 ) - مقصود ذيقعدهء 1308 است .
( 13 ) - با توجه به تاريخ فوق معلوم مىشود كه اين پيوست در تاريخ 26 محرم 1309 قمرى يعنى سه روز پس از نگارشنامهء اصلى نوشته شده است . در برخى پيوستها تفاوتى چندروزه در تاريخ نگارشنامهء اصلى و پيوست وجود دارد ؛ معهذا همه در يك پاكت و با تاريخنامهء اصلى پست مىشدهاند .
پس ترتيب نگارشنامههائى از ايندست چنين بوده است كه ، ابتدا نامهء اصلى و گاه پس از چند روز ، پيوستهاى متعدد آن نگاشته و در يك پاكت پست مىشدهاند .