حاجى احمد آقا به طرف طائف حركت داد .
يك شب در راه خوابيديم و فرداى آنروز به درهاى باصفا كه باغهاى زياد داشت رسيديم . طائف در جنوب مكه و در درهاى واقع و جزء عربستان معمور است . و حضرت شريف عبد المطلب كه از اولاد حضرت امام حسن ( ع ) است در اين طائف داراى باغ بزرگى است كه انواع و اقسام ميوجات از قبيل انار و انجير و انگور داشت و چند قسمت ساختمان كه از سنگ ساخته بودند و حجاريهاى مرغوب و عالى نموده بودند و اسباب راحت ما در آن موجود بود و اشهد بالله حاجى آقا مرد بسيار مهربان بافتوتى بود و همهروزه ما را به گردشگاهها مىبرد و تماشا مىداد و در ضمن بعضى مخارج را متحمل بود . اگر ملتفت مىشديم به اصرار به او مىداديم و اگر نمىدانستيم ابدا به روى ما نمىآورد . واقعا صاحب اوصاف حميده بود . قدرى تندخو بود ، اما بسيار درستكار . غالب اوقات كه در منزل بوديم و كارى نداشتيم براى ما ساز مىزد . سازش شكل غريبى داشت . فرض كنيد كه يك سنتور را از طرف عرض نصف بكنند . مثل سنتور سيمكشى شده بود و از دو طرف ميخهاى مربع به آن صفحه كوبيده شده و مثل سنتور كوك مىشد و در وقت نواختن بجاى مضراب از دو انگشت دو دست استفاده مىشد . يعنى يك آلت از حلبى به انگشتان سبابه و ابهام دو دست نصب مىنمود و آن آلات نوك داشت كه با آن نوكها سيمها را گرفته مىكشيد و رها مىكرد و صدا بيرون مىآمد . آن نصف سنتور مجوف عينا مثل هيكل سنتور معمولى ايران است . اين ساز را به زبان تركى « قانون » گويند و بعدها كرارا اين نوع ساز را در اسلامبول و شهرهاى ديگر عثمانى ديدم .
با يك مالك باغى در طائف آشنا شديم . پيرمردى عالم بود و در مذهب شافعى آدم مطلعى بود . يك روز ما را به باغ خود دعوت نمود . بنده ضمن صحبت واقعهء فتح طائف را به وسيلهء مسلمانها از او سئوال كردم كه چه وقت مفتوح حضرت ختمىمرتبت گرديد ؟ بيان درستى كرد و بعدها در كتب تاريخى اسلام صحت قول او را دانستم .
فتح طائف قبل از فتح مكه بوده و اهالى آن بالغ بر شش هزار نفر جمعيت
خاطرات ممتحن الدوله ( فارسى ) — صفحة 80
مساهمون: ميرزا مهدى خان ممتحن الدولهء شقاقى
ص٨٠