منتقل كردند گويا شاه عباس كبير پسر سلطان محمد صفوى شهر كوچكى در حومهء اصفهان بنا نموده جمعى از ارامنه را در آنجا سكنى داد و آن محل را جلفا نام نهاد و بعدها فى الواقع شهرى مزين گشته بود و سلاطين صفوى براى تشويق و جلب آنها گاهى در اعياد ملى به معابد آنها حاضر مىشدند و آنها را هم به استخدام دولت قبول مىكردند . چنان كه هنگام سلطنت شاه سلطان حسين گرگين خان نام والى افغانستان شد و هم او بود كه باعث گشت كه مير ويس افغانى به اصفهان حمله آورده ولى مأيوس برگشت و هماو بود كه باعث طغيان و توليد عبد الله خان غلجايى و محمود و اشرف گرديد تا به اصفهان پايتخت معظم صفويه حمله نمايند و آن افتضاحات ايجاد شود و بعدها پس از مرگ نادر شاه افشار و كريمخان زند و فتحعليخان قاجار توليد گشت كه بنيانگذار سلطنت قاجاريه در ايران شده .
بالاخره دستگاه سلاطين صفويه برچيده گشت . ولى جلفا بسيار آباد و اهالى ارمنى آنجا صاحب مال و جاه و مقام شدند و در فتنهء افغان غالبا از پاى درآمدند . بلى صفويه دو بنا را لازمهء حومهء پايتخت مىدانستند : يكى نجفآباد و ديگرى محلهء ارامنه . چون در قزوين نجفآباد ساخته شده بود و در اصفهان نيز نجفآباد ديگرى ساخته شد كه محلهء ارامنهنشين به نام جلفا گرديد ] . ( چنان كه در زمان سلاطين قاجاريه در حومهء تهران بناى باغ نجفآباد را نيز نهادند و براى آنها محلهاى در دروازه قزوين به نام جلفاى تهران آباد كردند . )
آثارى از خرابههاى جلفا در سرحد ارس ديده شد و يك گمركخانهء خرابه و تلگرافخانهء ويران در خاك ايران و در مقابل آنطرف ارس گمركخانه و تلگرافخانه در خاك روس ديديم . هردو جانسوز بودند ، اما اين كجا و آن كجا ! !
در حوالى اين سرحد ايران محل سكونت طايفهء سيسيان بود . مرحوم ميرزا ابراهيم خان نايب الوزاره پدر مدحت السلطنهء حاليه و استاد مرحوم ميرزا نصر اللّه خان صدراعظم نايينى از همين طايفهء سيسيان بود . يك شب بيش در سرحد نمانديم و با همان فورگن بىپير عليه ما عليه به سوى تبريز شتافتيم . ولى قبل از رد شدن از اين مطلب بايد بنويسم : در خاطر دارم كه جوانكى در همان محل جلفا ارس بود كه در همان روز ورود ما پذيرايى مختصرى از ما نمود و اسب تازيها و سوار خوبيها براى تماشاى ما
خاطرات ممتحن الدوله ( فارسى ) — صفحة 114
مساهمون: ميرزا مهدى خان ممتحن الدولهء شقاقى
ص١١٤