را به وسيلهء قلم به انسان آموخته و همان خدا مىتواند بدون وساطت قلم ، قرائت كتاب خود را به تو تعليم دهد و اگر او به تو قدرت قرائت نداده بود ، تو را به آن ، امر نمىكرد ، و او همان خدائيست كه تمام چيزهايى را كه نوع انسان نمىدانست به او تعليم داده و اين كلام خود ، افزودن تقويت و دلگرم ساختن رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم است . ( 6 ) ( كَلَّا إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى ) : ( چنين نيست كه انسان شكر گزار باشد ، بلكه طغيان مىكند ) ( 7 ) ( أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى ) : ( به خاطر اينكه خود را بىنياز مىبيند ) مىخواهد بفرمايد : در برابر اين همه نعماتى كه خداى تعالى به بشر اختصاص داده ، واجب است كه انسان شكر گزار باشد ، امّا او به جاى شكر ، كفر و طغيان مىكند ، چون طبعا ظلوم و كفرانگر است ، ( إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ « 1 » بدرستى كه انسان ستمگر و كفران پيشه است ) . و علّت اين طغيان و كفرانگرى اين است كه او خود را بىنياز از پروردگار خود مىبيند و مىپندارد ، ( پروردگارى كه او را آفريده و سراپاى او را غرق در نعمت نموده ) و دليل اين پندار غلط ، اين است كه انسان به خود و هواهاى نفسانى خود مىپردازد و دل به اسباب ظاهرى دنيا مىبندد ، و در نتيجه از پروردگارش غافل مىشود و خود را از او بىنياز مىبيند و طغيان مىكند . ( 8 ) ( إِنَّ إِلى رَبِّكَ الرُّجْعى ) : ( بدرستى كه بازگشت بسوى پروردگار توست ) اين آيه در مقام تهديد به مرگ و بعث است و خطاب به رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم مىفرمايد : همانا رجوع و بازگشت همهء موجودات بسوى پروردگار توست . ( 9 ) ( أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهى ) : ( آيا ديدى آن شخص را كه نهى مىكرد ) ( 10 ) ( عَبْداً إِذا صَلَّى ) : ( بندهاى را وقتى كه نماز مىخواند ) ( 11 ) ( أَ رَأَيْتَ إِنْ كانَ عَلَى الْهُدى ) : ( مرا خبر بده اگر او بر طريق هدايت باشد ) ( 12 ) ( أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوى ) : ( و يا به تقوى امر مىكند )
ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى )ج ٤ — صفحة 790
مساهمون: فاطمه مشايخ
ص٧٩٠
هامش
( 1 ) . سورهء ابراهيم ، آيه 34 .