بياورند ) ( 23 ) ( وَ جِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسانُ وَ أَنَّى لَهُ الذِّكْرى ) : ( و جهنّم را حاضر سازند ، آنوقت انسان متذّكر مىشود ، امّا چه وقت تذكّر است ؟ ) ( 24 ) ( يَقُولُ يا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَياتِي ) : ( مىگويد : اى كاش براى امروز چيزى از پيش فرستاده بودم ) ( 25 ) ( فَيَوْمَئِذٍ لا يُعَذِّبُ عَذابَهُ أَحَدٌ ) : ( پس در آن روز هيچ كس دشمن خود را به چنان عذابى شكنجه نكرده ) ( 26 ) ( وَ لا يُوثِقُ وَثاقَهُ أَحَدٌ ) : ( و كند و زنجير آن را به پاى كسى نبسته ) مىفرمايد : چنين نيست كه ارزش و كرامت به مال و اموال باشد ، بلكه به زودى وقتى كه قيامت به پا شود ، انسانها متوجّه مىشوند كه زندگى دنيا و اسباب آن مقصود بالذّات و هدف نهايى نبوده و آنوقت آرزو مىكنند كه اى كاش براى امروز كه زندگى واقعى است چيزى از پيش فرستاده بوديم ، ولى اين آرزو هيچ فايدهاى ندارد و نمىتواند عذاب را از آنان دفع كند ، مىفرمايد : آن زمانكه زمين به سختى در هم كوبيده و متلاشى شود و امر خدا بيايد و ملائكه صف به صف برسند و همه اسباب طبيعى منقطع گردند و حجابها كنار روند و آن زمانكه جهنم براى گنه كاران و گمراهان ظاهر و آشكار شود ، آنوقت است كه انسان به روشنترين وجهى متذكّر مىشود و در مىيابد كه آنچه در دنيا به او دادند چه خير و چه شرّ ، همه از باب امتحان بوده ولى او به راه خطا رفته و در عبادت و اطاعت پروردگارش كوتاهى نموده ، ولى ديگر در آن روز تذكّر چه سودى دارد ؟ چون تذكّر وقتى مفيد است كه فرد بتواند پس از آن بوسيله توبه و عمل صالح گذشته را جبران كند ، امّا در روز جزا هنگام عمل و جاى توبه نيست . آنوقت از روى حسرت مىگويد : اى كاش در دنيا براى زندگى حقيقىام كه زندگى آخرت است ، توشهاى فرستاده بودم ، و عمل صالحى بجا آورده بودم و اينكه آخرت را زندگى مىنامد ، به دليل آنست كه زندگى دنيا در جوار زندگى آخرت لهو و بازى و سرگرمى بيهوده است و اين امر را انسان در روز قيامت متوجّه مىشود و مىفهمد كه دنيا مقصود و هدف بالذّات نبوده ،
ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى )ج ٤ — صفحة 764
مساهمون: فاطمه مشايخ
ص٧٦٤