تولّد تا هنگام مرگ هميشه زندگيش توأم با رنج و مشقّت و گرفتارى زندگى مادّى است و تنها در خانه آخرت كه مقصد حقيقى حيات اوست مىتواند به آرامش خالص و غير آميخته با تعب برسد .
( 1 )
( لا أُقْسِمُ بِهذَا الْبَلَدِ )
: ( به اين شهر مكّه سوگند )
( 2 )
( وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهذَا الْبَلَدِ )
: ( شهرى كه تو در آن ساكن هستى )
( 3 )
( وَ والِدٍ وَ ما وَلَدَ )
: ( و سوگند به آن پدرى كه اين شهر را پديد آورد و قسم به فرزندش )
( 4 )
( لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي كَبَدٍ )
: ( كه ما انسان را در رنج آفريدهايم )
( 5 )
( أَ يَحْسَبُ أَنْ لَنْ يَقْدِرَ عَلَيْهِ أَحَدٌ )
: ( آيا مىپندارد احدى بر او قادر نيست ؟ )
منظور از ( بلد ) شهر مبارك و محترم مكّه است ، مىفرمايد : هر چند كه احتياجى به سوگند نيست ، امّا سوگند مىخورم به اين شهر كه تو در آن اقامت دارى و به جهت اقامت تو شرافت و احترام يافته « 1 » ، و قسم به پدرى عظيم الشأن كه ابراهيم خليل عليه السّلام است و قسم به فرزند شگفتآور و كريمش اسماعيل عليه السّلام كه سبب اصلى در بناى اين شهر و ساختن بيت اللّه الحرام بودهاند ، هر آينه ما انسان را در رنج و خستگى آفريدهايم ، يعنى رنج و مشقّت در تمامى شئون حيات انسان ، از هر سو به او احاطه دارد و اين معنا بر هيچ خردمندى پوشيده نيست كه نعمات و لذّات اين دنياى فانى آميخته با انواع آلام و مصائب است .
در ادامه مىفرمايد : آيا انسان پنداشته كه كسى بر او قدرت ندارد ؟ و حال اينكه در اصل طبيعت به گونهاى آفريده شد كه همواره مغلوب و مقهور مقدّرات الهى است و ارادهء خدا از هر سو او را در بر گرفته و خداوند از هر جهت بر او قادر است و مىتواند به هر نحو در انسان تصرّف كند .
( 6 )
( يَقُولُ أَهْلَكْتُ مالًا لُبَداً )
: ( مىگويد : مال بسيارى را از دست دادم )
هامش
( 1 ) . در تفسير كشّاف جلد 4 اين عبارت را كنايه از بشارت فتح مكّه دانسته است ، يعنى مىفرمايد : ما به زودى اين شهر را كه حرم امن است براى مدّتى محّل قرار مىدهيم تا تو بتوانى با كفّار مقاتله نمايى و مكّه را فتح كنى .