شفع و وتر در نافلهء شب باشد و سپس به اواخر شب سوگند مىخورد كه بعضى آن را شب مزدلفه يا شب عيد قربان دانستهاند . به هر جهت در انتها مىفرمايد : آيا اين سوگندها براى هر شخص صاحب خردى كفايت نمىكند ؟ يعنى كافى است زيرا هر خردمندى با اين سوگندها متوجّه مىشود كه خداوند امرى شريف و عظيم را در نظر گرفته و سوگند خورده است ، در اين آيات جواب سوگندها حذف شده ، امّا با توجّه به سياق جواب سوگندها اين است كه : خداوند به بعضى از خلائق نعمت مىدهد و از بعضى ديگر دريغ مىدارد و اينها همه براى امتحان است ( و شايد هم جواب سوگندها اثبات عذاب منكران و مكذّبان باشد ) « 1 » . ( 6 ) ( أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعادٍ ) : ( آيا نديدى كه پروردگارت با قوم عاد چگونه رفتار كرد ؟ ) ( 7 ) ( إِرَمَ ذاتِ الْعِمادِ ) : ( همان قوم ارم ، شهرى كه بناهاى ستوندار داشت ) ( 8 ) ( الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُها فِي الْبِلادِ ) : ( همانكه نظيرش در هيچ سرزمينى ساخته نشده بود ) ( 9 ) ( وَ ثَمُودَ الَّذِينَ جابُوا الصَّخْرَ بِالْوادِ ) : ( و يا قوم ثمود كه صخرههاى بيابان را مىبريدند ) ( 10 ) ( وَ فِرْعَوْنَ ذِي الْأَوْتادِ ) : ( و يا فرعون كه مردم را به چهار ميخ مىكشيد ) ( 11 ) ( الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلادِ ) : ( اينها اقوامى بودند كه در سرزمينها طغيان كردند ) ( 12 ) ( فَأَكْثَرُوا فِيهَا الْفَسادَ ) : ( و در نتيجهء طغيانشان ، فساد بسيارى در آن سرزمينها به پا كردند ) ( 13 ) ( فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذابٍ ) : ( پس پروردگارت تازيانهء عذاب را بر سر آنها فرود آورد ) ( 14 ) ( إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ ) : ( بدرستى كه پروردگار تو همواره در كمين است ) در اينجا به سرنوشت بعضى اقوام طغيانگر در طول تاريخ اشاره مىشود تا سنّت
ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى )ج ٤ — صفحة 761
مساهمون: فاطمه مشايخ
ص٧٦١
هامش
( 1 ) . مطابق نظر كمال مصطفى شاكر .