( 20 )
( إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ وَ طائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَ اللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى وَ آخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَ آخَرُونَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنْهُ وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ أَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً وَ ما تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْراً وَ أَعْظَمَ أَجْراً وَ اسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ )
: ( پروردگار تو مىداند كه تو و گروهى از مؤمنينى كه با تو هستند نزديك دو سوّم از شب و گاهى نصف آن و گاهى ثلث آن را زنده مىداريد و خدا كه تقدير كنندهء شب و روز است مىداند تشخيص دو ثلث و نصف و ثلث در فصول مختلف براى شما ميسّر نيست ، به همين جهت بر شما بخشود ، از اين پس هر مقدار كه برايتان ميسّر است از قرآن بخوانيد و نيز مىداند كه براى شما بيمارى پيش مىآيد ، عدّهاى به سفر مىروند تا از رزق خدا كسب كنند و بعضى ديگر در راه خدا جنگ مىكنند ، پس هر مقدار كه مىتوانيد از قرآن بخوانيد و نماز را به پا داريد و زكات بدهيد و به خدا وام دهيد ، وامى نيكو ، و بدانيد آنچه از كارهاى خير مىكنيد و از پيش براى خود مىفرستيد آن را در نزد خدا مىيابيد ، البته بهتر از آن و با اجرى عظيمتر و از خدا طلب آمرزش كنيد ، همانا خدا آمرزنده و رحيم است )
در اخبار وارد شده كه پس از دستور نماز شب ، پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم و بعضى ياران و مؤمنان اطراف او ، تا هشت ماه يا يك سال و يا ده سال ، هر شب نزديك دو سوم و يا نصف و يا ثلث شب را به نماز و عبادت مشغول بودند ، سپس اين آيه شريفه كه احتمالا در مدينه نازل شده ، براى تخفيف دستور اول سوره نازل شد ، لازمهء اين تخفيف توسعه يافتن تكليف براى عموم مكلّفين و برخوردار شدن همه مؤمنان از نعمت شب زندهداريست تا هر كس به مقدار وسعش به آن بپردازد .
به هر حال با خطابى مشفقانه و شاكرانه ، ( چون خداوند نسبت به سعى بندگانش شكور است ) « 1 » ، مىفرمايد : اى محمّد پروردگار تو كه به امر تو توجّه و اعتناء دارد مىداند كه
هامش
( 1 ) .( وَ كانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُوراً ): سورهء دهر ، آيه 22 .