اينجا كلام خداى متعال است كه مىفرمايد : به درستى كه اگر جنّ و انس بر طريقه اسلام - يعنى تسليم خدا بودن - استقامت بورزند ، ما به آنها رزق بسيارى روزى مىكنيم تا آنها را در رزقشان امتحان نمائيم ، همچنانكه فرمود :
( وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ
« 1 » اگر چنانچه اهل آباديها ايمان آورده و تقوى داشته باشند ، درهاى بركت آسمانها و زمين را بر آنان مىگشائيم ) ، در ادامه مىفرمايد : هر كس به جهت عدم استقامت در طريق تسليم ، از ياد پروردگارش غفلت كند ، خدا او را به سوى عذاب شديدى مىبرد كه دائما بيشتر مىشود و بر وى بيشتر غلبه مىكند ، يعنى سبب اصلى دخول در آتش اعراض از ذكر خداست .
( 18 )
( وَ أَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَداً )
: ( و اينكه مساجد از آن خداست ، پس با خدا احدى را نخوانيد )
اين آيه و دو آيهء قبلى عطف به ابتداى آيه
( أَنَّهُ اسْتَمَعَ . . . )
مىباشد .
مراد از ( مساجد ) اعضاء سجود هستند « 2 » ، ( پيشانى ، كف دو دست ، دو سر زانو ، و دو سر انگشتان بزرگ پا ) .
و مراد از ( دعا ) عبادت و پرستش است ، كه در اينجا منظور سجده مىباشد .
آيهء شريفه مىخواهد بفرمايد : شرك نورزيد و در كنار خدا غير او را عبادت نكنيد ، چون اعضاء سجود متعلّق به خداست و فقط بايد بوسيلهء آنها در برابر خدا سجده كرد ، در واقع همهء بدن انسان متعلّق به خداست و ملك تكوينى اوست ، امّا مواضع سجده تشريعا به خدا اختصاص يافته است .
( 19 )
( وَ أَنَّهُ لَمَّا قامَ عَبْدُ اللَّهِ يَدْعُوهُ كادُوا يَكُونُونَ عَلَيْهِ لِبَداً )
: ( و اينكه وقتى بندهء خدا ( محمّد ) برخاست تا او را عبادت كند ، جمعيّت بسيارى دور او جمع شدند )
( لبد ) يعنى مجتمعى متراكم و انبوه .
هامش
( 1 ) . سورهء اعراف ، آيه 96 .
( 2 ) . در تأييد اين معنا روايتى از امام جواد عليه السّلام در تفسير عياشى نقل شده است و در كافى نيز روايتى از امام صادق عليه السّلام در اين مورد وجود دارد .