مىكرديم خداوند همسر و فرزند دارد ، تا اينكه قرآن را شنيديم و حقيقت برايمان آشكار شد و هدايت يافتيم و نيز عدّهاى از انسانها به جنّيان پناه مىبرند و از آنها طلب حمايت مىكنند ، امّا تنها نتيجهاش اين بود كه جنّيان ، گناه انسانها و طغيان يا ذلّت و ترس آنان را زيادتر كردند ، در ادامه اگر بقيهء سخن جنّيان باشد ، معنا اين است كه آن انسانها هم مانند شما گمان مىكنند ، كه خداوند احدى را به رسالت مبعوث نمىكند ، چون مشركان منكر رسالت بودند ، شايد هم مراد از بعث مسأله معاد و زنده كردن مردگان باشد و بعضى مفسرّان « 1 » نيز گفتهاند ، اين آيه و آيهء قبلى جمله معترضه و قول خداى سبحان است ، در اين صورت معنا اين خواهد بود كه : جنّيان هم مانند شما انسانها گمان مىكردند كه خدا احدى را مبعوث به رسالت نمىكند .
( 8 )
( وَ أَنَّا لَمَسْنَا السَّماءَ فَوَجَدْناها مُلِئَتْ حَرَساً شَدِيداً وَ شُهُباً )
: ( و ما با آسمان تماس گرفتيم و ديديم پر از نگهبانان قوى و شهابها گشته است )
( 9 )
( وَ أَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْها مَقاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهاباً رَصَداً )
: ( با اينكه ما قبلا براحتى در آسمان به گوش مىنشستيم ولى حالا هر كس بخواهد چيزى بشنود ، شهابها را در كمين مىبيند )
جنّيان در ادامه مىگويند ما به آسمان نزديك شده و به آن صعود كرديم و ديديم كه آسمان مملّو از نگهبانان قدرتمندى است كه بوسيلهء شهابها مانع از استراق سمع شياطين مىشوند و اين مسأله اخيرا پيش آمده و قبلا چنين نبود ، بلكه جنّيان آزادانه به آسمان بالا مىرفتند و كلام ملائكه را استراق سمع مىكردند ، امّا بعد از حدوث يك حادثه آسمانى جديد ( كه همان نزول قرآن و بعثت خاتم الانبياء است ) در حال حاضر هر كسى كه بخواهد اخبار غيبى را استراق سمع كند شهابهائى را در كمين مىبيند .
( 10 )
( وَ أَنَّا لا نَدْرِي أَ شَرٌّ أُرِيدَ بِمَنْ فِي الْأَرْضِ أَمْ أَرادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ رَشَداً )
: ( و ديگر ما نمىتوانيم بفهميم كه پروردگار زمينيان شرّ آنان را اراده كرده يا رشد آنها را )
( 11 )
( وَ أَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ وَ مِنَّا دُونَ ذلِكَ كُنَّا طَرائِقَ قِدَداً )
: ( و ما بر دو قسم
هامش
( 1 ) . تفسير فخر رازى ، جلد 20 .