مىگوييد ، وعدهء قيامت چه زمانى واقع مىشود ؟ و خداوند در جواب آنها به پيامبر مىفرمايد كه بگويد : علم به زمان قيامت فقط در نزد خداست و غير از او كسى از آن آگاهى ندارد و من به جز اينكه بيم دهندهاى آشكار هستم ، مسئوليّت و اختيارى ندارم و من فقط موّظفم كه به شما ابلاغ كنم كه به زودى به سوى خدا محشور مىشويد ، امّا علمى به زمان وقوع آن ندارم و نمىدانم كه چه موقع آن سرنوشت شومى كه براى انذار شدگان مقدّر شده ، به ايشان خواهد رسيد .
( 27 )
( فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ قِيلَ هذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ )
: ( پس همين كه آن وعده را نزديك ببينند ، اثر نااميدى و خسران در چهره كافران نمايان مىشود و به آنها گفته مىشود : اين است آنچه قبلا وعدهاش را به شما دادند )
يعنى وقتى آن وعده و يا عذاب را نزديك ببينند ، آن وقت كسانى كه كفر ورزيدند روى ترش مىكنند و در چهره آنها اثر خسران و نااميدى هويدا مىگردد و به آنها گفته مىشود : اين عذابى كه مىبينيد ، همان وعدهايست كه به شما مىدادند و شما همواره مىپرسيديد كه اين قيامت چه وقتى محققّ مىشود ؟ و گويندهء اين كلام ملائكه هستند كه به امر خدا اهل دوزخ را مخاطب قرار مىدهند ، البته بعضى مفسرّان « 1 » آن را سخن اهل جهنّم خطاب به يكديگر دانستهاند .
( 28 )
( قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَ مَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنا فَمَنْ يُجِيرُ الْكافِرِينَ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ )
: ( بگو به من خبر دهيد ، اگر فرضا خدا من و پيروانم را هلاك كرده و يا بر ما رحم كند ، شما كافران را چه كسى از عذاب دردناك پناه مىدهد ؟ )
خطاب به رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم مىفرمايد به اين كافران بگو ، به من خبر دهيد ببينم ، اگر خدا من و مؤمنان را هلاك نموده و يا در اثر رحمت خود هلاك نكند ، چه تفاوتى براى شما دارد ، و شما كافران را كه مستحقّ عذاب هستيد ، چه كسى از عذاب دردناك پناه مىدهد ، بعضى مفسّران « 2 » گفتهاند : كفّار مكّه رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم و مؤمنان را به هلاك و
هامش
( 1 ) . تفسير فخر رازى ، جلد 30 .
( 2 ) . تفسير فخر رازى ، جلد 30 .