صرف ايمان در دنيا كافى نيست ، بايد انسان لوازم ايمان را هم دارا باشد ، يعنى ملازم با پيامبر بوده و او را بدون قيد و شرط اطاعت كنند ، و شايد هم معنا اين باشد كه در آن روز خداوند پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم را خوار نمىكند ، و كسانى كه ايمان آوردند ، همراه او هستند و از او جدا نمىشوند ، به هر جهت در ادامه مىفرمايد : ايشان نور ايمانشان در پيش رو و نور عملشان در جانب راستشان حركت مىكند و مىگويند : پروردگارا نور ما را كامل كن ، ( يعنى نقايص درجات ايمان و عمل ما را بر طرف نما ) و گناهان ما را بيامرز تا نور ما كامل و تمام شود ، بدرستى كه تو بر هر چيز توانايى و قدرت مطلقه دارى ، ظاهرا اين خواصّ سهگانهء عدم خزى ، سعى نور و درخواست اتمام آن ، اولّى مخصوص پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم و دوّمى و سوّمى مخصوص به مؤمنين است .
( 9 )
( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْكُفَّارَ وَ الْمُنافِقِينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ )
: ( اى پيامبر با كفّار و منافقين جهاد كن و بر آنان سخت بگير و خشونت به خرج ده و جايگاه ايشان در جهنّم است كه چه بد بازگشتگاهى است )
مراد از ( جهاد با كفّار و منافقين ) بذل جهد و كوشش در اصلاح امر از ناحيهء اين دو طائفه است ، در واقع در اين آيه به نبى گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و إله و سلم دستور مىدهد كه با تلاش پيگير خود مانع از شرّ و فسادى كه اين دو گروه براى دعوت دينى دارند ، بشود ، يعنى در رابطه با كفّار ابتدا حق را براى ايشان بيان نموده و رسالت خود را ابلاغ كند ، اگر ايمان آوردند ، كه هيچ و اگر ايمان نياوردند با آنها جنگ كند و در مورد منافقين از ايشان دلجويى نمايد تا به تدريج دلهايشان به سوى ايمان گرايش بيابد ، ولى اگر همچنان به نفاق خود ادامه دادند ، همچنان بايد پيامبر فقط مانع از فساد ايشان شود ، چون جنگ با منافقان در سنّت رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم وجود نداشته .
بعضى مفسّرين « 1 » جهاد را در اين آيه به معناى سختگيرى در اقامهء حدود دانستهاند ، به هر جهت در اين آيه خداوند از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم مىخواهد كه با منافقان با شدّت و خشونت برخورد كند و جايگاه آنان را جهنّم مىداند كه بسيار بازگشتگاه بدى
هامش
( 1 ) . تفسير مجمع البيان ، جلد 10 .