نيكويى داشته باشيد و مراد از اتباع ابراهيم ، همسر ابراهيم و بعضى مؤمنانى است كه به او گرويده بودند ، مىفرمايد به ياد آريد آن زمانى را كه آنها به قوم بت پرست خود گفتند :
ما از شما و از بتهايى كه به غير خدا مىپرستيد بيزاريم و اين همان مطلبى است كه مؤمنان بايد در آن امر به ايشان اقتداء كنند ، ( چون اقتدا در امور اساطيرى و باطل و خرافه معنا ندارد ) .
و گفتند : ما به عقيده شما كافريم و دشمنى و عداوت ميان ما حاكم است تا وقتى كه شما به خداى واحد ايمان بياوريد ، يعنى پيروان ابراهيم برائت از مشركين را به سه امر تفسير كردهاند : ( 1 - مخالفت عملى با شرك آنها ، ( 2 - عداوت قلبى با ايشان ، ( 3 - استمرار اين وضع تا وقتى كه آنها بر شرك خود باقى هستند .
در ادامه مىفرمايد : آنها همه روابط خود را با قوم مشرك خود بكلّى قطع نمودند به جز يك رابطه و آن گفتار ابراهيم به پدرش بود كه گفت : من به زودى براى تو از پروردگارم طلب مغفرت مىكنم و اين وعدهء ابراهيم به جهت آن بود كه برايش روشن نبوده كه او دشمن خداست و اميدوار بوده تا شايد توبه كند و بسوى خدا باز گردد ، امّا وقتى برايش معلوم شد كه او ايمان آور نيست از وى برائت جست « 1 » ، آنگاه در مقام اعتراف به عجز و ذلّت بندگى خود در برابر غناى پروردگار و عزّت او مىگويد : من در رابطه با اين استغفار براى تو از جانب خودم هيچ قدرت و اراده و ملكيّتى ندارم ، فقط خداست كه مىتواند استغفار مرا اجابت كند و به تو رحم كند و يا اعراض نموده و رحمت خود را دريغ دارد .
و نيز ابراهيم و مؤمنان به درگاه پروردگار خود عرضه مىدارند كه پروردگارا ما در همه امورمان فقط بر تو توكّل و اعتماد مىكنيم و در همهء امور تدبير خود را به تو وامىگذاريم و بسوى تو انابه و رجوع مىكنيم و بازگشت هر چيز به سوى توست و ما با جانهاى خود بسوى تو هجرت مىكنيم .
( 5 )
( رَبَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا وَ اغْفِرْ لَنا رَبَّنا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ )
:
هامش
( 1 ) . مطابق آيه 114 سورهء توبه .