از تلبّس به ايمان غرق در رحمت و مغفرت بودند ، ولى منافقان از پذيرفتن آن اعراض مىكردند و از آن ناراحت و ناخرسند بودند « 1 » .
در اين هنگام كه منافقان اين وضع را مشاهده مىكنند فرياد بر مىآورند و خطاب به مؤمنان مىگويند : مگر ما در دنيا در ظاهر دين با شما نبوديم ، مؤمنين مىگويند : بله ، ولى شما در امتحان خودتان را به هلاكت افكنديد و همواره منتظر بوديد كه دعوت دينى و متديّنين دچار بلا و مصيبتى شوند و در دين خود دچار شك و ترديد بوديد و آرزوهاى گوناگون من جمله آرزوى نابودى دين شما را فريب داد ، تا آنكه امر خدا ، يعنى مرگتان فرا رسيد و شيطان شما را به خدا مغرور ساخت ، چون به شما وعده مىداد كه از گناه و معصيّت نترسيد ، چون خدا شما را مىآمرزد و همين وعده ، شما را در ارتكاب معاصى جرأت داد و در نتيجه امروز گرفتار عذاب هستيد .
بنابراين امروز از شما منافقان و نيز از كفّار هم مرامتان هيچ فديه و عوضى گرفته نمىشود تا در قبال آن بتوانيد خود را از عذاب نجات دهيد ، بلكه امروز هر كس در گرو عمل خويش است ،
( كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ )
« 2 » ، لذا جايگاهتان آتش است و فقط همان آتش ياور شماست و عهدهدار امورتان مىباشد ، همانطور كه در دنيا اهل آتش و كفّار را سرپرست و ولى خود گرفتيد و متمسّك به حزب شيطان شديد ، امروز هم آتش عهدهدار امور شماست و چه بد جايگاهيست كه شما نفوس خود را وارد آن نموديد .
( 16 )
( أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَ لا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلُ فَطالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ كَثِيرٌ مِنْهُمْ فاسِقُونَ )
: ( آيا وقت آن نرسيده كه آنان كه ايمان آوردهاند دلهايشان به ذكر خدا و معارف حقّهاى كه نازل كرده نرم و خاشع شود ؟ و مانند اهل كتاب كه پيش از ايشان مىزيستند نباشند ، آنها در اثر مهلت زياد قلبهايشان قاسى و سخت شد و بيشترشان فاسق شدند )
هامش
( 1 ) . گويا ديوار مذكور تجسّم ايمان در دنياست كه براى متمسّكين به آن حصن و براى افراد خارج از ايمان ، عذاب و نفرت بود ، همچنانكه خداى تعالى در حديث قدسى فرمود : ( كلمة لا إله الا اللّه حصنى فمن دخل حصنى امن من عذابى ) .
( 2 ) . سوره مدثّر ، آيه 38 .