( 4 )
( هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَ ما يَخْرُجُ مِنْها وَ ما يَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَ ما يَعْرُجُ فِيها وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ )
: ( اوست آنكه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد و سپس بر عرش مستولى گشت و به تدبير عالم پرداخت ، او مىداند كه چه چيزى در زمين فرو مىرود و چه چيزى از آن بيرون مىآيد و چه چيز از آسمان بر زمين نازل شده و چه چيزى از آن به بالا رفته و او با شماست ، هر جا كه باشيد و خدا به آنچه مىكنيد بيناست ) .
در مورد ( ستة ايام ) در سورهء اعراف و يونس و هود و . . . صحبت كرديم ، امّا فى الجمله خداوند آسمانها و زمين ، يعنى كليّه عالم مشهود را در شش برهه زمانى آفريد و مراحل تشكيل آنها شش دوره به طول انجاميده و پس از آفرينش ، خداوند بر مقام صدور اوامر و تدبير عالم وجود ، مستولى گشت و به تدبير آنها پرداخت و از لوازم تدبير ، علم مطلق به همهء جزئيات احوال موجودات آسمانى و زمينى است ، لذا بدنبال آن مىفرمايد : او مىداند چه چيزى در زمين نفوذ مىكند ( از قبيل آب باران و بذر گياهان و . . . ) و مىداند آنچه را كه از زمين سر بر مىآورد ، ( از قبيل نباتات و حيوانات و آب چشمهها ) و مىداند آنچه را كه به زمين نازل مىشود ، ( از قبيل باران و برف و اشعهء اجرام نورانى و ملائكه و . . . ) و مىداند آنچه را كه از زمين بسوى آسمان بالا مىرود ، ( مانند دودها و بخارات و ملائكه و اعمال بندگان و . . . ) ، در ادامه مىفرمايد : او با شماست ، در هر جا كه باشيد « 1 » ، چون خدا به همه چيز احاطه دارد ، لذا در هيچ مكان و پوششى نمىتوان از او غايب بود و احاطهء خداوند ، احاطهء وجودى ، علمى و قدرتى و . . . است ، يعنى خداى متعال از هر جهت بر بندگان خود محيط است و همه اشياء در ذوات و آثار خود قائم به او هستند .
هامش
( 1 ) . همچنانكه قبلا در كلامى از امير مؤمنان عليه السّلام نقل كرديم كه خداوند با همهء اشياءست ، ليكن نه به نحو ممازجت و اختلاط و در عين ، در هيچ حال در هيچ يك از اشياء نيست ، ليكن نه به نحو مفارقت و جدايى ، ( مترجم ) .