شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ
« 1 » هيچ موجودى نيست جز آنكه خدا را حمد و تسبيح مىگويد ولى شما تسبيح ايشان را نمىفهميد )
و در ادامه مىفرمايد : ( خدا عزيز و حكيم است ) يعنى خداى سبحان به دليل عزّتش داراى مقامى منيع است كه تمام قدرتها مقهور او هستند ، بنابراين آفرينش را با اجبار و قهر قدرتى ما فوق خود نيافريده است و نيز فعل او بدليل حكمتش محكم و متقن است و هيچ فساد و تباهى در آن راه ندارد ، لذا در تدبير خلق و روابط ميان آسمانها و زمين نهايت حكمت را به كار برده و جاى هيچ اعتراضى بر او نيست ، پس شايسته تسبيح است .
( 2 )
( لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ يُحْيِي وَ يُمِيتُ وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ )
: ( ملك آسمانها و زمين از آن اوست ، زنده مىكند و مىميراند و او بر هر چيز تواناست )
مىخواهد بفرمايد : ملك آسمانها و زمين منحصرا از آن خداست و او به تنهايى هر حكمى بخواهد در عالم مىراند ، چون او پديد آورنده همه آنهاست و همه آنچه در آسمانها و زمين است قيام وجود و آثارشان به خداست ، به همين جهت در ادامه مىفرمايد :
( يُحْيِي وَ يُمِيتُ )
يعنى خداست كه هر زندهاى را زندگى بخشيده ، حال خواه مانند ما انسانها حياتش مسبوق به مرگ باشد و يا مانند ملائكه كه حياتشان مسبوق به مرگ نيست ، باشد و نيز اماته به معناى ميراندن است ، بطور كلّى ، چه ميراندن بعد از حيات باشد مانند ميراندن انسانها در دنيا و چه در مورد جمادات كه قبلا هم زنده نبودهاند و استفاده از فعل مضارع استمرار را نيز افاده مىكند ، يعنى خداوند همواره در حال احياء و اماته است و آنگاه در مقام تعليل مطلب مىفرمايد : او بر هر امرى قادر است ، پس قدرت مطلقه و غير مقيّد او موجب مىشود كه او هر موجودى را زندگى بخشيده و قادر بر ميراندن او نيز باشد ، همچنانكه در قيامت مردهاى را كه عينى و اثرى از آن بجا نمانده ، زنده مىكند .
( 3 )
( هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ )
: ( او اوّل و آخر و
هامش
( 1 ) . سورهء اسراء ، آيه 44 .