تكذيب و كفران مىكنيد ؟ !
( 17 )
( رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ )
: ( پروردگار دو مشرق و پروردگار دو مغرب ) .
( 18 )
( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ )
: ( پس كداميك از نعمات پروردگارتان را تكذيب مىكنيد ؟ ) .
منظور از ( دو مشرق ) مشرق تابستان و مشرق زمستان است كه بواسطه آن چهار فصل پديد مىآيد و روزى خلايق انتظام مىپذيرد و بعضى نيز مراد از آن را مشرق خورشيد و مشرق ماه دانستهاند « 1 » ، به هر صورت در اين عبارت اشارتى به كروى بودن زمين نيز وجود دارد و در ادامه مجددا به جنّ و انس منّت نهاده و آنها را بابت عدم شكرگزارى ملامت مىكند ، چون در كمال نظام حركت اجرام آسمانى شگفتيهاى حيرتآورى وجود دارد .
( 19 )
( مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ )
: ( دو دريا را بهم متصّل كرد ) .
( 20 )
( بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ )
: ( و بين آن دو فاصلهاى قرار داد كه بهم تجاوز نكنند ) .
( 21 )
( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ )
: ( پس كداميك از نعمات پروردگارتان را تكذيب مىكنيد ؟ ) .
ظاهرا مراد از دو دريا ، دو نوع آب شيرين و گوارا ، و شور و تلخ است ، مىفرمايد :
اين دو دريا را بهم متصّل نمود ، امّا ميانشان حاجب و فاصلهاى قرار داد كه بهم نياميزند .
قابل قبولترين تفسير در اين باب اين است كه مراد از دو دريا ، دو درياى خاصّ نيست ، بلكه نوع آب شور است كه سه چهارم كرهء زمين را در بر گرفته و شامل درياها و اقيانوسهاست و نوع آب شيرين كه خداوند آن را در زير زمين ذخيره كرده و به صورت چشمه از زمين مىجوشد و اين دو نوع آب در روى زمين بهم اتّصال مىيابند ، امّا بين آن حاجز و مانعى قرار دارد كه نمىگذارد در يكديگر تغيير ايجاد كنند و آن مانع ، همان مخازن زمين و رگههاى آن است كه نه مىگذارد دريا شور به درياى شيرين تجاوز نموده
هامش
( 1 ) . تفسير مجمع البيان ، جلد 9 .