وجود ندارد و خداى تعالى برهانى بر الوهيّت و ربوبيّت آنها نازل نكرده ، آنگاه خطاب به رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم مىفرمايد : اينها پيروى نمىكنند مگر از پندار و تمايلات نفسانى خود و هيچ برهانى بر عقايد خود ندارند . در حالى كه از ناحيه پروردگارشان ، دعوت حقّه پيامبر يا قرآنى كه به سوى حق هدايت مىكند به سويشان آمد ( ولى به جاى اعتقاد و ايمان به آن ، از آن اعراض كردند . )
( 24 )
( أَمْ لِلْإِنْسانِ ما تَمَنَّى )
: ( آيا انسان هرچه آرزو كند از آن اوست ؟ )
( 25 )
( فَلِلَّهِ الْآخِرَةُ وَ الْأُولى )
: ( بلكه ، دنيا و آخرت تنها ملك خداست )
با استفهامى انكارى مىفرمايد : آيا صرف اينكه انسان آرزويى در سر داشته باشد باعث تمليك آن امر مىشود تا مشركين هم به صرف آرزوى شفاعت ملائكه مالك شفاعت آنها شوند ؟ يعنى مشركين جز اين آرزو هيچ دليلى بر الوهيّت آلههء خود ندارند و با آرزو هم كسى مالك چيزى نمىشود ، چون دنيا و آخرت فقط و فقط از آن خداى سبحان است و او هيچ شريكى در ملك خود ندارد .
( 26 )
( وَ كَمْ مِنْ مَلَكٍ فِي السَّماواتِ لا تُغْنِي شَفاعَتُهُمْ شَيْئاً إِلَّا مِنْ بَعْدِ أَنْ يَأْذَنَ اللَّهُ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَرْضى )
: ( و چه بسيار فرشته در آسمان هستند كه شفاعتشان هيچ دردى را دوا نمىكند ، مگر بعد از اينكه خدا به هر كس كه بخواهد و بپسندد اذن دهد )
( اذن ) اعلام ظاهرى رضايت است كه هم با داشتن رضاى باطنى مىسازد و هم با نبودن آن ، امّا رضايت ، امرى باطنى است كه بدون اذن محقّق نمىشود .
مىفرمايد : چه بسيار ملائكهاى در آسمان هستند كه شفاعتشان هيچ اثرى ندارد ، مگر بعد از آنكه خدا به هر يك از ايشان كه بخواهد و راضى باشد اجازهء شفاعت داده باشد .
و يا « 1 » ملائكه شفاعت نمىكنند جز انسانى را كه خدا اذن داده باشد و رضايت بدهد كه ملائكه از او شفاعت كنند و بديهى است كه خداوند به ملائكه اجازهء شفاعت براى كفّار را نمىدهد .
( 27 )
( إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ لَيُسَمُّونَ الْمَلائِكَةَ تَسْمِيَةَ الْأُنْثى )
: ( بدرستى
هامش
( 1 ) . مطابق تفسير روح المعانى ج 27