گوش فرا دهد و اشتغالات غير حق او را از شنيدن حق مشغول نكرده باشد و در عين حال حاضر به شنيدن و فرا گرفتن حق باشد ، از آن متذكّر مىگردد و خير و نفع خود را تشخيص مىدهد . و چگونه در اين امور تذكّر نباشد ، با اينكه ما آسمانها و زمين را در شش برههء زمانى خلق كرديم و نظامات آن را در هر مرحله تشكّل بخشيديم و هيچ خستگى و تعبى به ما نرسيد ، چون صاحب قدرت مطلقه و علم و مشيّت مطلق ، براى خلقت احتياجى به فراهم آوردن مقدمّات و وسايل ندارد ، بلكه امر او چنان است كه چون ارادهء ايجاد چيزى را بنمايد ، با كلمه ( كن ) آن را ايجاد مىكند .
( 39 )
( فَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ )
: ( پس در برابر آنچه مىگويند صبر كن و به حمد و ستايش پروردگارت تسبيحگو باش ، هم قبل از طلوع خورشيد و هم قبل از غروب )
( 40 )
( وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبارَ السُّجُودِ )
: ( و پارهاى از شب نيز به دنبال سجودت او را تسبيح گوى )
در اينجا رسولخدا را امر به صبر و خويشتندارى در برابر گفتههاى باطل مشركين ( در نفى معاد ) مىنمايد . و دستور مىدهد كه آن حضرت پروردگار را از آنچه دربارهاش مىگويند ، منزه بدارد و او را به سبب افعال جميلش ستايش كند ، و هر نقصى را از ساحت او نفى نمايد . و تسبيح قبل از طلوع آفتاب مىتواند بر نماز صبح منطبق باشد و تسبيح قبل از غروب نيز احتمالا نماز عصر و يا نماز ظهر و عصر مىباشد و عبارت بعدى كه در آن امر به تسبيح در بخشى از شب مىنمايد ، مىتواند با نمازهاى مغرب و عشا انطباق بيابد . و ( ادبار سجود ) يعنى بدنبال سجود و چون سجده در آخر هر ركعت از نماز است .
احتمالا مراد از آن تعقيبات نمازهاى يوميّه و يا نافلههاى نماز « 1 » و يا نافله مغرب و عشا و يا نماز وتر در نافله شب مىباشد .
( 41 )
( وَ اسْتَمِعْ يَوْمَ يُنادِ الْمُنادِ مِنْ مَكانٍ قَرِيبٍ )
: ( و به گوش باش روزى كه منادى از مكانى نزديك ندا برمىآورد )
هامش
( 1 ) . طبق تفسير مجمع البيان ج 9