كه تا روز قيامت ابدا او را اجابت نمىكند و اصولا آن معبودها از دعاى پرستندگان خود بىخبرند )
آيه به نحو استفهام انكارى مىخواهد بفرمايد اين بتها و الههاى كه مشركين به غير خدا مىپرستند ، از آنجا كه مالك پرستندگان خود و مالك چيزى از امور آنها نيستند ، قادر بر استجابت دعاى آنها نيز نمىباشند و اگر اين مشركين تا روز قيامت هم كه اجلّ مسمّى و تعيين شده دنيا است ، آنها را عبادت كنند ، آن آلهه قادر بر اجابت نيستند و اصولا در اين دنيا ، آنها از دعاى پرستندگان خود غافل و بىخبرند و در آخرت است كه به آن آگاهى مىيابند و از عبادت آنها برائت مىجويند و با آنها اظهار دشمنى مىكنند .
پس عبادت چنين معبودهايى عين گمراهى و ضلالت بعيد است .
( 6 )
( وَ إِذا حُشِرَ النَّاسُ كانُوا لَهُمْ أَعْداءً وَ كانُوا بِعِبادَتِهِمْ كافِرِينَ )
: ( و زمانى كه مردم محشور شوند همان معبودها دشمن آنها خواهند شد و به عبادتشان كفر مىورزند )
( حشر ) يعنى آنكه چيزى را به زور از جاى خود بيرون كنند كه در اينجا منظور مبعوث كردن مردم از قبور آنها و سوق دادنشان به سوى محشر است .
مىفرمايد در روز حشر كه همهء مردم از گورها برانگيخته مىشوند ، آلههء آنها با ايشان اظهار دشمنى مىكنند و به شرك آنها كافر مىشوند و از آنها بيزارى مىجويند چون عبادت اين پرستندگان باعث وزر و و بال آنها شده است .
و اينكه در اين آيات به بتها و جمادات آثار حياتى نسبت داده شده ، به جهت آنست كه همه موجودات داراى بهرهاى از حيات و شعورند ، امّا در آخرت اين آثار حيات از آنها بروز مىكند و خداوند همهء آنها را به نطق وامىدارد همچنانكه فرمود
( قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ
« 1 » گفتند : خدايى ما را به نطق آورده كه همه چيز را به نطق آورده است )
( 7 )
( وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جاءَهُمْ هذا سِحْرٌ مُبِينٌ )
: ( و زمانيكه آيات آشكار ما برايشان تلاوت مىشود ، آنها كه وقتى حق به نزدشان آمد به آن كافر شدند ، مىگويند : اين سحرى آشكار است )
هامش
( 1 ) . سورهء فصلّت ، آيه 21 .