شما آيات خدا را وسيله تمسخر و استهزاء قرار مىداديد و زندگى دنيا شما را مغرور كرده بود و به آن دلبسته بوديد و در نتيجه از غايت حقيقى غفلت نموديد . آنگاه خطاب را متوجّه رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلم نموده و مىفرمايد ، امروز آنها از آتش بيرون نمىشوند و در آن جاودانه خواهند بود و عذر و بهانهء آنها هم پذيرفته نمىگردد .
( 36 )
( فَلِلَّهِ الْحَمْدُ رَبِّ السَّماواتِ وَ رَبِّ الْأَرْضِ رَبِّ الْعالَمِينَ )
: ( پس ستايش مخصوص پروردگار آسمانها و پروردگار زمين ، پروردگار جهانيان است )
( 37 )
( وَ لَهُ الْكِبْرِياءُ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ )
: ( و كبرياء و بزرگى در آسمانها و زمين از آن اوست و او عزيز و حكيم است )
گفتيم كه ( حمد ) ، يعنى ستايش بر فعل جميل اختيارى و ( كبرياء ) يعنى عظمت و بزرگى كه انقياد را رفع مىكند و به معناى عظمت و ملك هم هست و در مورد خداوند به كمال وجود و غير متناهى بودن او باز مىگردد .
مىفرمايد : حمد و ستايش در همه آسمانها و زمين و همهء عوالم وجود ، مختصّ پروردگاريست كه مدبّر امر همهء عوالم است . چون او همه موجودات را از عدم محض آفريده و امورات همهء آنها را تدبير مىكند و آفرينش او بر اساس حق و براى غايتى بوده كه آن غايت ، بازگشت همهء خلائق به سوى اوست و در اين بازگشت تمامى آنها مطابق اعمالشان جزا داده مىشوند . لذا آفرينش و تدبير او بهترين آفرينش و تدبير است و همه حمدها مخصوص اوست كه ربّ كليه عوالم است .
و كبريائى و عظمت در همه جا از آن اوست ، بطوريكه نه در آسمانها و نه در زمين هيچكس بالاتر از او نيست و نمىتواند او را مطيع و منقاد خود كند و بازگشت اين صفت به كمال وجود و عدم تناهى كمال اوست ، همچنانكه هيچ مانعى نمىتواند او را از آنچه اراده كرده ، منصرف نمايد و او عزيزيست كه هيچ نيرويى بر او غالب نمىشود و حكيمى است كه اساس خلقتش بر مبناى حكمت و استواريست ، بگونهاى كه خلقت هر چيز را متقن نموده و روابط بين مخلوقاتش را تدبير كرده است . « 1 »
هامش
( 1 ) . در مجمع البيان ج 9 در حديث قدسى از خداى متعال نقل شده كه فرمود : ( كبرياء ) رداى من