هلاك شما نيز در صورت تكذيب حتمى خواهد بود چون سنّت مجازات و هلاكت اقوام همواره جريان داشته است ، در اين آيه اشارتى هست كه خود شخص تبّع از هلاكت سالم مانده است .
( 38 )
( وَ ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما لاعِبِينَ )
: ( و ما آسمانها و زمين و آنچه ميان آن دو است را بيهوده و بازيچه نيافريديم )
( 39 )
( ما خَلَقْناهُما إِلَّا بِالْحَقِّ وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ )
: ( ما آنها را جز به حق ، خلق نكرديم امّا بيشتر آنها نمىدانند )
در مقام اثبات معاد مىفرمايد . ما آسمانها و زمين و ميان آن دو را بىهدف و بدون غايت خلق نكردهايم كه زنده كردن و ميراندن و بودن و نبودن مخلوقات ، عبث و بيهوده باشد چون لعب براى خداوند حكيم محال است بلكه فعل او غرض صحيح عقلائى دارد . لذا فرمود : ما آسمانها و زمين را نيافريديم مگر در حالى كه متلبّس به حق بودند و ماوراى اين عالم ، عالم ديگرى هست ، باقى و دائمى كه تمام موجودات به آنجا منتقل مىشوند . و اين عالم فانى و زودگذر مقدمهء انتقال به آن زندگى اخروى است .
امّا بيشتر اين مشركين علمى به اين مطلب ندارند و اين سخن توبيخ كفار است به جهت جهل و نادانى آنان .
( 40 )
( إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقاتُهُمْ أَجْمَعِينَ )
: ( همانا روز فصل ، ميعاد همهء آنهاست )
( 41 )
( يَوْمَ لا يُغْنِي مَوْلًى عَنْ مَوْلًى شَيْئاً وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ )
: ( روزى كه هيچ دوستى چيزى از دوست خود كفايت نمىكند و ايشان يارى نمىشوند ) « 1 »
( 42 )
( إِلَّا مَنْ رَحِمَ اللَّهُ إِنَّهُ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ )
: ( جز كسى كه خدا به او رحم كند همانا او عزيز و مهربان است )
در اينجا به صفات روز قيامت كه آن را در آيهء قبلى اثبات كرد ، مىپردازد و
هامش
( 1 ) . در كافى از امام صادق عليه السّلام روايت شده كه دربارهء اين آيات فرمودند : به خدا قسم تنها مولايى كه به درد مردم مىخورد ما هستيم . اين روايت به مسأله شفاعت اشاره مىكند و مستثنى منه را از مولى اوّل ، در عبارت گرفته است .