بر ستمكاران از عذاب روز قيامت كه روزى دردآور است .
[ آيهء ( 78 - 66 ) بيان اينكه در قيامت غير از متقيّن همه دوستان با يكديگر دشمن مىشوند ]
( 66 )
( هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ )
: ( آيا فقط منتظر همينند كه قيامت ناگهانى و در حالتى كه از آن بىخبرند به سروقتشان آيد ؟ )
يعنى اين كفّار با كفر و تكذيبشان به آيات الهى ، انتظار نمىكشند مگر آمدن قيامت را كه به طور ناگهانى سر مىرسد و در حالى آنها را فرا مىگيرد كه ايشان به علّت اشتغال به امور دنيوى بكلّى از آن غافل هستند ، و در اين كلام كنايهاى وجود دارد كه اين كفّار اعتنايى به ايمان به حق ندارند و سرنوشتى جز عذاب قيامت در انتظارشان نيست .
( 67 )
( الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ )
: ( دوستان صميمى در آن روز دشمن يكديگرند ، مگر پرهيزگاران )
( خليل ) يعنى دوستى كه حاجت دوست خود را بر مىآورد . و مراد از ( اخلاء ) مطلق كسانيست كه به يكديگر محبّت مىكنند ، چه اهل تقوى ، كه به خاطر خدا با يكديگر محبّت مىكنند و چه اهل دنيا كه دوستىشان بخاطر منافع مادّيست ، امّا در قيامت همه دوستيها مبدّل به دشمنى مىشود ، غير از دوستى اهل تقوى چون آنها به خاطر خدا به هم محبّت مىكردند و هر يك ديگرى را بر نيكى و تقوى و التزام به احكام و حدود الهى مساعدت مىنمود ، امّا در مورد دوستى اهل دنيا بايد گفت مساعدت دوستان وقتى در غير رضاى خدا باشد در حقيقت كمك به بدبختى و شقاوت و عذاب دائمى است به همين دليل هم در آخرت از اين دوستى پشيمان مىشوند و مىگويند
( يا وَيْلَتى لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِيلًا
« 1 » اى واى بر من كاش فلانكس را به دوستى نمىگرفتم )
( 68 )
( يا عِبادِ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ وَ لا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ )
: ( اى بندگان من امروز هيچ ترس و اندوهى برايتان نيست )
( 69 )
( الَّذِينَ آمَنُوا بِآياتِنا وَ كانُوا مُسْلِمِينَ )
: ( كسانى كه به آيات ما ايمان آورده و تسليم ما شدند )
هامش
( 1 ) . سوره فرقان آيه 29