رجوع به گناه را داشته باشد . در اين رابطه از امام على عليه السّلام سؤال شد : توبه چيست ؟
فرمودند ، توبه اسمى است كه بر 7 معنى انطباق مىيابد : ( 1 - ندامت از گناهان گذشته ( 2 - اعادهء فرائضى كه فوت و قضا شده ( 3 - ردّ مظالمى كه انجام داده ( 4 - چشاندن سختى طاعت به نفس همچنانكه قبلا شيرينى معصيت را به آن چشانيده ( 5 - ذوب كردن گوشتى كه از حرام و معصيت روييده ( 6 - گريه در برابر هر خندهاى كه در هر معصيت و غفلت انجام داده ( 7 - عزم جزم بر عدم اعادهء معصيت .
در ادامه مىفرمايد : خداست كه دعاى مؤمنان صالح را ( كه عمل صالح و ايمان را قرين نمودهاند ) استجابت مىكند يعنى عبادات آنها را مىپذيرد و از فضل خود به ثواب آنها مىافزايد و در مقابله با وضع مؤمنان و ثوابى كه دارند متوجّه كفّار شده و مىفرمايد آنها عذابى شديد خواهند داشت .
[ آيهء ( 50 - 27 ) سنّت الهى در مسأله رزق بندگان و توضيح حق مقابله به مثل در مورد مظلوم و ترغيب به عفو و گذشت و توبيخ كافران و خاسرينى كه در دنيا غرق در غفلت و نعمات بودهاند ]
( 27 )
( وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَ لكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ ما يَشاءُ إِنَّهُ بِعِبادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ )
: ( و اگر خدا روزى را بر همه بندگانش فراخ مىكرد ، در زمين طغيان مىكردند ، اما به اندازهاى كه بخواهد نازل مىنمايد ، همانا او نسبت به بندگانش آگاه و بيناست )
( قدر ) به معناى كميّت و حجم هر چيزى است ، مىفرمايد اگر خدا روزى را براى بندگانش گشايش مىداد ، هر آينه در زمين ظلم و طغيان مىكردند ، چون طبيعت مال اين گونه است كه وقتى زياد باشد طغيان و استكبار مىآورد . همچنانكه فرمود
( إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى
« 1 » انسان وقتى كه خود را بىنياز ببيند طغيان مىكند )
پس خدا هر چه را بخواهد با كميّت و اندازهء معين نازل مىكند ، يعنى رزق را به اندازه نازل مىنمايد و به هر كس به مقدار معيّن روزى مىدهد و چون او به حال بندگان خود آگاه و بيناست و مىداند كه هر يك از بندگانش استحقاق چه مقدار رزق را دارد و چه مقدار از بىنيازى يا فقر مفيد به حال اوست ، همان مقدار را به او اعطاء مىكند . پس صلاح حال مردم در اندازه روزيشان دخالت دارد و اين امر با گشايشى كه خداوند به
هامش
( 1 ) . سوره علق آيه 7