( 21 )
( أَمْ لَهُمْ شُرَكاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّينِ ما لَمْ يَأْذَنْ بِهِ اللَّهُ وَ لَوْ لا كَلِمَةُ الْفَصْلِ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ )
: ( بلكه اين مشركين ، شركائى دارند كه برايشان دينى تشريع كرده كه خدا به آن اذن نداده ؟ ! اگر كلمه فصل و قضا حتمى نبود كار هلاك آنان يكسره مىشد و ستمكاران عذابى دردناك دارند )
استفهام آيه انكاريست و مىخواهد بفرمايد : خدا شريكى ندارد تا در مقابل دين تشريع شده الهى و بدون اذن خدا دينى تشريع كند ، پس هيچ دينى نيست مگر دين خدا و در آخرت هيچ رزق نيكويى نيست مگر براى كسى كه به دين خدا ايمان آورده و بر طبق آن عمل كرده باشد . ( و قبول احكام غير خدا اين است كه انسان با اطاعت و قبول حكم غير خدا ، خودش را در موضع بندگى آن فرد قرار بدهد ) آنگاه در مقام تهديد كفّار از بابت ظلم و انكارشان مىفرمايد : اگر حكم فصل و قضاى حتمى پروردگار كه قبلا صادر شده كه ( آدميان تا مدّتى معين در زمين زندگى كنند « 1 » ) نبود ، هر آينه كافران به جرم گناهانشان و نافرمانى خداى بزرگ ، به هلاكت و انقراض دچار مىشدند .
امّا به هر جهت آنها از عذاب خدا رهايى ندارند و اگر عذاب دنيوى شامل حالشان نشده ، در آخرت عذابى دردناك خواهند داشت .
( 22 )
( تَرَى الظَّالِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا كَسَبُوا وَ هُوَ واقِعٌ بِهِمْ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فِي رَوْضاتِ الْجَنَّاتِ لَهُمْ ما يَشاؤُنَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ذلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ )
: ( ستمگران را مىبينى كه از آنچه كردهاند بيمناكند در حالى كه و بال اعمالشان به آنها خواهد رسيد ولى كسانى كه ايمان آورده و اعمال صالح بجا آوردند در باغهاى بهشت ، نزد پروردگارشان هر چه بخواهند دارند ، و فضل بزرگ همين است )
خطاب ظاهرا با رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم است ولى شامل هر كس كه شأنيّت شنوايى و بينايى داشته باشد مىشود ، و مراد از ( ظالمين ) كسانى هستند كه دين خدا را كه برايشان تشريع كرده بود ترك كردند و از قيامت اعراض نمودند .
مىفرمايد : همه بينندگان خواهند ديد كه منكران قيامت ، در آن روز ، از آنچه كردند
هامش
( 1 ) . سوره بقره آيه 36