امور بندگانش علم دارد و هر كس را بخواهد روزى مىدهد و او قدرتمند و عزيز است )
يعنى خداوند به دقايق امور بندگانش علم دارد و با رفق و مدارا و نيكويى ، با آنها معامله مىكند و به جهت همين علم به دقايق امور آنها ، احدى از مخلوقاتش كه محتاج رزق اوست ، از او غايب نيست و به جهت قدرت مطلقهاش روزى دادن به هيچ يك از مخلوقاتش او را عاجز نمىكند و به دليل عزّتش هيچ كس نمىتواند مانع از روزى دادن او شود و او هر چه بخواهد قادر است .
و منظور از رزق فقط مادّيات نيست ، بلكه شامل موهبتهاى معنوى و دينى نيز مىشود ، كه خدا بعضى از بندگان خود را كه بخواهد از آن موهبات بهرهمند مىسازد .
( 20 )
( مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَ مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ )
: ( هر كس كه بهره آخرت را بخواهد ما به بهرهاش مىافزاييم و هر كس كه فقط بهرهء دنيا را بخواهد ، تنها از دنيا به او مىدهيم و ديگر در آخرت بهرهاى نخواهد داشت )
حرث يعنى زراعت و مراد از حرث آخرت نتيجه و ثمرهء اعمال است كه در قيامت به انسان عايد مىشود .
مىفرمايد هر كس در طلب زراعت آخرت باشد ما زراعت او را افزون مىسازيم ، يعنى ثواب اعمال او را چند برابر مىكنيم .
و هر كس كه فقط نتايج دنيايى را در نظر داشته باشد و براى كسب آن بكوشد و نتيجه عملش را در دنيا بخواهد ، ما از آن نتيجه دنيايى در همين دنيا به او مىدهيم و ديگر در آخرت بهرهاى نخواهد داشت . پس زمام امر بسته به مشيّت خداست و همه اسباب طبيعى مطيع فرمان اويند و چه بسا همه اسباب موافقت نداشته باشند تا همه بهرهء دنيايى آن فرد به او داده شود بلكه امر بدست خداست و به ارادهء خود مىتواند بهره را گشايش داده يا اندك نمايد . امّا در هر صورت چنين كسى كه همه همّ و غمش را منحصر در دنيا كرده ، در آخرت بهرهاى ندارد . « 1 »
هامش
( 1 ) . نظير اين معنا در سورهء اسراء آيه 18 نيز آمده است .