حسرت آنچه از او فوت شده ، در روز قيامت بگويد : واحسرتا ، از آن كوتاهيهايى كه من در جانب خدا كردم ، و براستى كه من از استهزاء كنندگان بودم .
يعنى اين دعوتهاى من براى آنست كه قبل از رسيدن چنين روزى و اظهار ندامت در آن روز ، در همين دنيا توبه كنيد و تسليم اوامر الهى باشيد تا در قيامت به سعادت و فلاح برسيد .
( 57 )
( أَوْ تَقُولَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ هَدانِي لَكُنْتُ مِنَ الْمُتَّقِينَ )
: ( و يا مىگويد : اگر خدا مرا هدايت كرده بود از پرهيزگاران بودم )
( 58 )
( أَوْ تَقُولَ حِينَ تَرَى الْعَذابَ لَوْ أَنَّ لِي كَرَّةً فَأَكُونَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ )
: ( و يا وقتى عذاب را مىبيند مىگويد اى كاش مىتوانستم برگردم و از نيكوكاران باشم )
در ادامه مىفرمايد : و يا براى آنست كه نفسى نگويند اگر خدا مرا راهنمايى مىكرد از پرهيزگاران مىگشتم .
و يا ، تا آن كه نكند كسى در هنگامى كه عذاب روز قيامت را مىبيند با حالت تمنّى و آرزو بگويد : اى كاش بازگشتى به دنيا بود تا در نتيجه من از شايستگان و نيكوكاران مىشدم . امّا به فرموده قرآن ، اين فقط كلامى است كه آن را به زبان جارى مىسازد و اگر بازگشتى هم برايش باشد ، باز هم همان اعمال سابق را اعاده مىكند
( كَلَّا إِنَّها كَلِمَةٌ هُوَ قائِلُها )
« 1 » لذا ما اين خطابها و دعوتها را براى قطع بهانه و عذر كفار و اتمام حجّت بر آنها فرستادهايم .
( 59 )
( بَلى قَدْ جاءَتْكَ آياتِي فَكَذَّبْتَ بِها وَ اسْتَكْبَرْتَ وَ كُنْتَ مِنَ الْكافِرِينَ )
:
( آرى آيات من براى تو آمد و تو آيات مرا تكذيب كردى و از پذيرش آن تكبّر ورزيدى و از كافران بودى )
اين آيه در ردّ كلام كفّار در آيهء سابق است . يعنى سخن كسى كه بگويد ( اگر خدا مرا هدايت كرده بود ، از پرهيزگاران مىشدم ) مردود است چون در زمان زندگى دنيوى او خداوند آياتش را بوسيلهء پيامبرش به او ابلاغ نموده ، اما شخص كافر و مستكبر از قبول آنها امتناع ورزيده و خودش هدايتى را كه به نزدش آمده ، رد كرده و ضلالت را برگزيده است .
هامش
( 1 ) . سورهء مؤمنون ، آيه 100