به هر حال در اينجا پيامبر خطاب به كفار و مشركين از جانب خداوند مىفرمايد : اى بندگان من كه با گناه و شرك بر نفس خود تجاوز و ستم نمودهايد ، از رحمت اخروى و مغفرت پروردگار نااميد نشويد و بدانيد آنچه را كه در جنب پروردگار كوتاهى نمودهايد مىتوانيد با توبه جبران كنيد ، چون خدا همهء گناهان حتّى شرك را هم با وجود توبهء حقيقى مىآمرزد ، چون او اللّه است كه آمرزنده و مهربان مىباشد ، پس مغفرت خدا عامّ است ، اما آمرزش گناهان هر كس سبب مىخواهد و به گزاف و بيهوده صورت نمىگيرد و سبب مغفرت به فرمودهء قرآن دو چيز است : 1 - توبه 2 - شفاعت . ولى چون اين آيه خطابش متوجّه عموم مردم اعم از كافر و مؤمن است ، و بطور مسلّم شفاعت به كفّار يا مشركين تعلق نمىگيرد ، لذا فقط يكى از اين دو سبب باقى مىماند كه همان توبه است چون شرك جز با توبه آمرزيده نمىشود ( به خلاف ساير گناهان كه با توبه يا شفاعت و يا هر دوى آنها مشمول مغفرت الهى قرار مىگيرند )
( 54 )
( وَ أَنِيبُوا إِلى رَبِّكُمْ وَ أَسْلِمُوا لَهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذابُ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ )
:
( به سوى پروردگارتان باز گرديد و تسليم او شويد ، قبل از آنكه عذاب بر سرتان بيايد و ديگر يارى نشويد )
( انابه ) يعنى رجوع و برگشتن به سوى خدا يا توبه . و ( اسلام ) يعنى تسليم و منقاد گشتن در برابر اوامر خدا .
در ادامه خطاب به آنها ( مشركين و كفّار و ساير بندگان ) مىفرمايد با توبه بسوى پروردگارتان رجوع كنيد و تسليم اوامر او باشيد قبل از اينكه عذاب آخرت به شما برسد كه در آنصورت ديگر يارى نمىشويد ، چون آمرزش به شما نمىرسد و سبب آن معدوم است ، به دليل اينكه توبه كه از جانب شما محقّق نشده و شفاعت هم شامل شرك نمىشود .
( 55 )
( وَ اتَّبِعُوا أَحْسَنَ ما أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذابُ بَغْتَةً وَ أَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ )
: ( و آنچه را كه از ناحيهء پروردگارتان نازل شده و بهترين حديث است ، پيروى كنيد قبل از اينكه عذاب بطور ناگهانى و در حالى كه بى