اگر به آخرت ايمان داشتند از ياد خداى واحد اعراض نمىكردند و تنها او را عبادت مىنمودند ، امّا اينها وقتى صحبت از آلهه و خدايانشان پيش مىآيد خوشحال و مسرور مىشوند .
( و همچنين مىبينيم كه پيروان مسلكهاى مادّى حاكميّت خدا را رد مىكنند چون آنها خواهان سلطه نامحدود هستند و مىخواهند كه دستشان در استعمار سرزمينها و بندگان خدا باز باشد « 1 » ) .
( 46 )
( قُلِ اللَّهُمَّ فاطِرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ عالِمَ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبادِكَ فِي ما كانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ )
: ( بگو بار الها ، اى آفرينندهء آسمانها و زمين و اى داناى غيب و شهادت ، تويى كه ميان بندگانت در آنچه اختلاف مىكنند داورى مىكنى )
در اينجا وقتى رشتهء كلام به جايى رسيد كه اميدى به خير و هدايت مشركان نيست به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم دستور مىدهد كه خود به تنهايى نام خدا را ببرد و در مقام التجاء از خدا بخواهد كه ميان بندگانش در آنچه اختلاف دارند قضاوت و داورى نمايد . و در اين التجاء و درخواست خداى تعالى را با وصف فاطر ، يعنى خدايى كه موجودات را از كتم عدم به ساحت وجود آورده ، نام مىبرد و نيز او را داناى غيب و شهادت مىنامد ، يعنى خدايى كه هيچ چيزى بر او مخفى و پوشيده نيست و لازمهء چنين علمى آنست كه به حق حكم كند و حكم او نافذ نيز باشد .
( 47 )
( وَ لَوْ أَنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً وَ مِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِهِ مِنْ سُوءِ الْعَذابِ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ بَدا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ ما لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ )
: ( و اگر ستمگران دو برابر همهء آنچه را در زمين است مالك باشند همه را براى دفع عذاب روز قيامت مىدهند ، چون در آن روز چيزهايى از جانب خدا بر آنها آشكار مىشود كه احتمالش را هم نمىدادند )
مراد از ستمكاران همان مشركين و منكرين معاد مىباشند كه راه خدا را سد كرده و آن را منحرف مىخواهند « 2 » مىفرمايد اگر اين ستمكاران منكر معاد دو برابر اموال و
هامش
( 1 ) . اين قسمت از كمال مصطفى شاكر است .
( 2 ) . مطابق آنچه كه آيه 44 و 45 سوره اعراف ظالمين را معنا كرده است و مىفرمايد :( الَّذِينَ *