كلمه عذاب ، بر هر كس كه كفر بورزد ، در روز هبوط آدم عليه السّلام به زمين ، ثابت و حتمى شده و خطاب به آدم گفته شد :
( وَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ
« 1 » و كسانى كه كافر شده و آيات ما را تكذيب كردند ، ايشان اهل آتش بوده و در آن جاودان خواهند بود )
به هر جهت با استفهامى انكارى مىفرمايد : آيا كافرين كه عذاب برايشان حتمى شده از آن نجات خواهند يافت ؟ و آيا تو مىخواهى كسى را كه در آتش است نجات بدهى ؟
( 20 )
( لكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ غُرَفٌ مِنْ فَوْقِها غُرَفٌ مَبْنِيَّةٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَعْدَ اللَّهِ لا يُخْلِفُ اللَّهُ الْمِيعادَ )
: ( امّا كسانى كه از پروردگارشان مىترسند غرفه هايى دارند كه ما فوق آن نيز غرفههايى است بنا شده كه در زير آن نهرها جاريست ، اين وعدهء خداست و خدا خلف وعده نمىكند )
( غرفه ) يعنى منزل رفيع و طبقهء فوقانى ، در اينجا به شرح وضع اهل تقوى مىپردازد كه در مقابل اهل آتش كه از بالا و پايين با پوششى از آتش احاطه شده بودند ، ايشان داراى منازلى رفيع هستند كه در بالاى آن نيز غرفههايى ساخته شده و در چشم انداز آنها نهرهاى بهشتى جاريست . اين خداست كه اين وعده را به اهل تقوى داده و وعدهء او حق است چون سنّت الهى آنست كه هرگز در وعدهء خود خلاف نمىكند ، پس اى بندگان بشتابيد بسوى بهشتى كه عرض آن مطابق آسمانها و زمين است .
[ آيهء ( 37 - 21 ) مسأله هدايت و بيان لازمه هدايت يا ضلالت ]
( 21 )
( أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسَلَكَهُ يَنابِيعَ فِي الْأَرْضِ ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً مُخْتَلِفاً أَلْوانُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَراهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَجْعَلُهُ حُطاماً إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ )
: ( آيا نديدى كه خدا از آسمان آبى را نازل كرد و همان را در منابع و چشمههاى زيرزمينى جارى نمود و سپس بوسيلهء آن آب همواره زراعتى را بيرون مىآورد كه داراى رنگهاى گوناگون است ، پس از آن كشت را مىخشكاند و تو مىبينى كه پس از سبزى و خرّمى زرد رنگ مىشود ، آنگاه آن را به صورت كاه و خس متفرّق مىسازد ، همانا در اين امر براى صاحبان خرد تذكّرى است )
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيه 39 .