و همچنين باعث هلاكت خويشاوندان خود شديد ، چون آنها را وادار به كفر و شرك نموديد و اين خسارت حقيقتى است ، چون خسارتهاى دنيوى كه مربوط به از بين رفتن كل مال و يا قسمتى از آن مىشود ، هر چه باشد ناپايدار و سريع الزوّال است ، امّا خسارت اخروى زوال و انقطاعى ندارد و دائم و جاويدان است .
بعضى از مفسران گفتهاند مراد از ( اهل ) در اين آيه ، خانوادهء دنيايى نيست چون در قيامت نسب و خويشاوندى وجود ندارد
( فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ
« 1 » در آن روز خويشاوندى ميانشان نيست ) بلكه منظور از ( اهل ) همسران و خدمهء بهشتى است كه خداوند براى اهل تقوا و ايمان آماده كرده است و گنهكاران در قيامت از بابت از دست دادن و نداشتن اين نعمات در خسارت هستند . و اين وجه خالى از دقّت نيست .
در اين آيات خطاب با رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم است امّا در واقع از باب ( « اسمعى يا جارك » به در مىگويند كه ديوار گوش كند ) مىباشد ، ولى به طور خاص پيامبر ، مأمور به اسلام و ايمان و نيز تبليغ آن به سايرين مىباشد .
( 16 )
( لَهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ ظُلَلٌ مِنَ النَّارِ وَ مِنْ تَحْتِهِمْ ظُلَلٌ ذلِكَ يُخَوِّفُ اللَّهُ بِهِ عِبادَهُ يا عِبادِ فَاتَّقُونِ )
: ( براى آنها از بالاى سرشان طبقاتى از آتش و در زير پايشان نيز طبقاتى از آتش خواهد بود ، اين است كه خداوند بندگان خود را از آن مىترساند كه اى بندگان من از قهر من پروا كنيد )
يعنى آتش از همهء جهات آنها را احاطه كرده و پوشانده است و خداوند بندگان خود را از چنين عذابى بيم مىدهد تا بسوى حق گرايش يابند و با التزام به حدود بندگى خدا از قهر او بپرهيزند و از آتش جهنمى كه هيزم آن خود مردم و سنگهاى جهنّم هستند ، پروا نمايند .
( 17 )
( وَ الَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوها وَ أَنابُوا إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرى فَبَشِّرْ عِبادِ )
: ( و كسانى كه اجتناب مىكنند از اينكه طاغوت را بپرستند و به سوى خدا باز مىگردند برايشان بشارت است ، لذا بندگان مرا بشارت بده )
( 18 )
( الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذِينَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ
هامش
( 1 ) . سوره انفطار آيه 19