بجلوگيرى پرداخت دسته پيش جنك آنها بفرماندهى نصر اللّه خان سلطان بدستجات پيش قراول روسها برخورده آنها را شكست داده عقب نشانيدند خبر اين فتح در هنگام ورود براهجرد كه ميان قم و سلطانآباد واقع است به من رسيد .
حبيب اللّه خان معتضد نظام كه از دوستان من است همه وقت درصدد بود اگر جنگى با دشمنان پيش آيد او هم بواسطه استعدادى كه خود و برادرانش در خلجستان دارند يكى از پيشقدمان آن جنك بوده باشد و لكن در قم با كميته دفاع ملى سازش نكرد و بالاخره بواسطه سابقهئى كه با سفارت آلمان داشت وزير مختار آلمان را به خانه خود در خلجستان برد و بهمراهى او تا راهجرد آمد و از آنجا ترغيب شد كه بعراق آمده با شعبه كميته دفاع ملى بستوبند نموده به خدمت بپردازد و تصور ميشد در عراق استعداد قابلى تهيه ديده شده است ولى چون بسلطانآباد رسيديم نديديم آنچه را كه از دور ميشنيديم و اين از عادتهاى مذموم ماست كه در كارها اغراقگوئى نموده حقيقت را مستور ميداريم و تصور ميكنيم گفتار ميتواند كار كردار را بكند .
بهرصورت قوهئى كه در عراق بود يك عده ژاندارم يك عده مجاهد معدودى تفنگچى سوار و پياده كه در كار آراستن آنها بودند و يك عده سوار متفرقه بختيارى و غيره و مجموع آنها به دو هزار نفر نميرسيد در صورتى كه وانمود ميكردند شش هزار نفر در عراق حاضر خدمت هستند رؤساى شهر هم كه اغلب مردم متمول و با استعداد ميباشند بهمراهى زبانى اكتفا كرده از اقدامات عملى احتراز داشتند و بهانه آنها اين بود كه دولت رسما داخل جنك نشده لهذا ما تكليف خود را نميدانيم اقدامى بنمائيم .
از طرف ديگر كار دفاع ملى بواسطه مداخله آلمانها و صاحبمنصبان سوئدى صورت مليت نداشت و نضجى نميگرفت روحانيان عراق كه منور الفكرترين آنها آقا نور الدين و ميرزا محمد على خان بودند مساعدت مختصرى با مدافعين داشتند و لكن حاضر براى اقدامات عملى نبودند در اين ايام بواسطه ورود مهاجرين قم و تحريكاتى كه شد دو نفر رئيس روحانى مزبور حاضر شدند كه خود از شهر حركت نموده موجبات ترغيب و تحريص جنگجويان را فراهم آورند اعلان حركت آنها در شهر موجب هيجان شد رجال متمول عراق از قبيل سهم الملك و صمصام الملك و غيره براى
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 303
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٣٠٣