با يكديگر اتحاد و يگانگى نداشتند و هرچند تن از آنان كه روى كار ميآمدند مابقى بر ضد آنها برخاسته آنقدر كارشكنى ميكردند كه آنها را از كار بيندازند و به اين سبب در ظرف يكسال پنج مرتبه كابينه وزراء تغيير كرد و هردفعه مدتى بحرانش به طول انجاميد و باينواسطه رشته امور از هم گسسته شد و شيرازه كارها پارهپاره گشت .
4 - اثرات جنك بين المللى اروپا در ايران ظاهر شد و مأمورين سياسى دو دسته بجان يكديگر افتادند و بتحريكات داخلى از هرطرف پرداختند و بملاحظه فتوحات محير العقول آلمان كه قهرا جالب توجه ملل بىطرف است و بملاحظه دلتنگى ايرانيان از تجاوزات روس و انگليس و از بودن قشون روس در شمال مملكت از روى حس انتقام افكار عمومى متمايل بآلمان گرديد على الخصوص كه دولت هم مذهب همسايه ما عثمانى هم داخل جنك شد و بر ضد روس و انگليس و فرانسه قيام نمود و از مركز خلافت عثمانى حكم بجهاد مقدس صادر گشت و روحانيان شيعه مذهب مخصوصا مجاورين عتبات عاليات هم از آنها پيروى كرده حكم جهاد دادند گرچه اين حكم بواسطه اينكه دولت سياست بىطرفيرا اختيار نموده بود و هم بواسطه مهيا نبودن اسباب بموقع اجرا گذارده نشد ولى بر تمايل ملت بجانب آلمان و عثمانى افزود و نفرت از روس و انگليس را بر زيادت كرد خصوصا كه در جنك اعراب باتفاق قشون عثمانى بر ضد انگليسيان در حدود شط العرب جمعى از روحانيان شيعه تبعه ايران و از مجاهدين ايرانى هم شركت نمودند و هم در حدود آذربايجان در جنك عثمانيان با روس ايرانيان مشاركت و فداكارى كردند .
5 - نظر باعلان بىطرفى كه دولت داده بود مجبور بود حدود آن را رعايت نمايد يعنى به طرفين متخاصم بيك نظر نگاه كند در صورتى كه آلمان و عثمانى در ايران استعدادى نداشتند ولى روس و انگليس بواسطه قشون روس در شمال كه تا پشت دروازه تهران را اشغال داشت و بواسطه نفوذى كه در دولت و ملت داشتند و بواسطه مسائل ماليه و غيره خود را مقتدرتر از رقيبان دانسته اولى به تصرف در جميع امور تصور ميكردند و نميخواستند مغلوبيت آنها از آلمان در اروپا اثرش در ايران ظاهر گردد و بافكار عمومى كه بر ضد آنها بود و به تهيههائى كه آلمانها و عثمانيان بر ضد آنها ميگرفتند اهميت
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 282
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٨٢