متمايل بانگليسيان پس از تاجگذارى ميرزا حسن خان مستوفى الممالك زمامدار امور گشت و خواست رشته بيطرفى را بدست گرفته جانب همه را رعايت كرده باشد و تا مجلس شورايملى دائر نشده بود با مختصر استقامتى كارش پيشرفت كرده بنام پادشاه تازه و دولت جديد صورت انتظامى بامور داد ضعفى هم كه در كار روس و انگليس در جنك ظاهر شد و از فشار خود بدولت ايران كاستند او را مدد كرد مستوفى الممالك موفق شد محمد حسن ميرزاى وليعهد را بفرمانفرمائى آذربايجان بفرستد و در عين كشمكش روسها با عثمانيان در آذربايجان اين كار را انجام داد و از نفوذ تام روس در آن ناحيه كه حكومت سابق دستنشانده آنها بود اندكى كاسته شد مستوفى الممالك خبطى كه كرد و دولت و ملت را دچار رحمت نمود و از استفاده نمودن از جنك اروپا دور انداخت اين بود كه اعلان بيطرفى را بىعوض داد در صورتى كه ميتوانست از هردو - طرف عوض بگيرد .
بعد از رسمى شدن مجلس كابينه مستوفى الممالك دچار زحمت گشت بواسطه آنچه در ماده دوم و نهم بدان اشاره شد و بالاخره منفصل گرديده ميرزا حسن خان مشير الدوله كابينه را مركب از اشخاصى متناسب با يكديگر تشكيل داد مشير الدوله از اشخاص تحصيل كرده تربيتشده اين عصر است در جلد اول اين كتاب بمناسبت انقلاب ادبى ايران و در جلد دوم بمناسبت انقلاب سياسى مكرر نام برده شده مشير الدوله مرد كارآگاه و اداره كننده است و لكن جرئت و جسارتش به قدر كافى نيست يا آنكه احتياط و محافظهكاريش زياد است بهرصورت مشير الدوله بچابكى كابينه خود را تشكيل داد اما اين كابينه جوان در ابتداى تشكيل تصادف كرد با فشار تازهئى از طرف روسها كه قشون جديدى بسرحد انزلى وارد كردند و به تجاوزى كه از طرف مغرب از عثمانيان شده عدهئى قشون بقصر شيرين فرستادند و اولين دفعه است در سالهاى آخرين كه عثمانيان از راه خانقين قشون بايران فرستادند كابينه مشير الدوله سعى كرد عثمانيان را برگرداند اما آنها به قصد برگشتن نيامده بودند بلكه قصدشان اين بود مددى بقوه آلمانى عثمانى كه در ايران تشكيل مىشود داده بالاخره ميدان وسيع ايران را براى دشمنان خود بىمعارض نگذارند اين بود كه بازگشت خود را بخالى شدن جنوب و شمال ايران
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 285
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٨٥