هزار افسوس
در اين صورت كه از فرستادن جوانان بخارج نفع كم و ضرر بسيار ميبريم همان بهتر كه دائره مسافرت جوانان را محدود ساخته اسباب تحصيل و تربيت آنها را در داخل مملكت فراهم آوريم به اين ترتيب كه كودكستانهاى مخصوص براى تربيت پسران و دختران از سه سال تا شش سال تأسيس نمائيم و مربيههائى از زنان تربيت شده خارج جلب شوند كه اين كودكستانها را اداره كنند و مربيههاى داخلى كمكم زير دست آنها حسن عمل آموزند و بوظايف علمى و عملى و اخلاقى خود برخوردار گردند .
و اگر بتوانيم اين گونه تربيت خانها را شبانهروزى كنيم البته مفيدتر خواهد بود ديگر مدارس ابتدائى عمومى داراى چهار كلاس براى چهار يا پنج سال كه از هفت سالگى شروع كنند و در دوازده سالگى ختم نمايند و اين درجه تحصيل براى پسران و دختران اجبارى بوده باشد و دولت در هرشهر و هرقصبه و هرده به قدر لازم از اين مدارس بيك دستور با رعايت شهر و ده و نقاط مختلف مملكت از حيث احتياجات دائر نمايد و عايدات اوقاف مملكت را براى اين مدارس محل قرار بدهد و براى اين كار قبلا بايد دار المعلمين و دار المعلمات ابتدائى متعدد در مملكت تأسيس شود معلم و معلمه نخست حاضر گردد كتابهاى مفيد تهيه شود و بعد از آن شروع به عمل نمايند و ديگر مدارس متوسطه در هرشهر به قدر ضرورت با تمام اسباب تأسيس گردد و در چند نقطه مملكت دار الفنونهاى كامل يكى بعد از ديگرى با دقت كامل در حسن انتخاب اعضاء و اجزاء و با معلمين قابل كه بهر قيمت هست از خارج جلب شوند و معلمين داخلى چند سال زيردست آنها مانده عمل فراگيرند با اين ترتيب بتدريج روح جوان مملكت را وسائل تحصيلى داخلى فراهم گردد و هرسال يك عده از جوانانيكه دوره تحصيلات داخلى را طى كرده يكى دو سال براى تكميل نظريات و عمليات و حصول تخصص بخارج مسافرت كنند در تحت نظارت دولت و چون دائره معارف ما به اين ترتيب بگردد طولى نميكشد كه گريبان حيات استقلالى ايران از چنگال مرگ خلاصى يافته با روح جوان دانشمند پرورش يافته خود شروع بزندگانى جديد مينمايد .
اينك مناسب است بشمهئى از مناسبات خود با جوانان محصل ايرانى كه در
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 246
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٤٦