پروردگار و آن ذّات مقدّس را چه ( اللّه ) بگوييد و چه ( رحمن ) تفاوتى نمىكند ، يعنى هر يك از اين دو اسم را كه بخوانيد يكى از اسماء حسناى او را خواندهايد ، چون همهء نامهاى نيكوتر از آن خداست .
توضيح آنكه نامها و اسماء دو گونهاند : 1 ) نامهايى كه دلالت بر مسمّيات نيكو مىكنند ، 2 ) نامهايى كه دلالت بر مسمّيات قبيح مىنمايند و چون قبح در ساحت مقدّس پروردگار راه ندارد ، ناگزير فقط قسم اوّل در مورد خدا مصداق دارد .
امّا همين قسم نيز خود بر دو گونه است : 1 ) اسماء نيكوئى كه حسن محضند و ابدا آميخته با نقص نمىباشند مانند علمى كه آميخته با جهل نيست يا غنائى كه آميخته با فقر نيست .
2 ) اسماء نيكوئى كه آميخته با قبح و نقص هستند امّا حسنشان بر قبح آنها فزونى دارد ، مثل علم انسان كه آميخته با جهل است .
و مسلّم است كه در اينجا نيز فقط قسم اوّل در مورد خدا صدق مىكند ، پس اسماء خدا ، اسمائى است كه معناى آن بهترين نامها باشد ، يعنى حسنى كه ابدا آميخته با نقص و قبح نباشد ، اين است معناى اسماء حسنى و چنين اسمائى مسلّما فقط شايسته خداست ، لذا به نحو انحصار و تعيّن فرمود ،
( فَلَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى )
و حال كه همه نامهاى نيكوتر از آن خداست « 1 » ، هر كدام از نامهاى حسناى او را كه بخوانيم تفاوتى نمىكند ، چون اينها تنها نام اويند و فقط مرآت وجود او هستند و بر غير او صدق نمىكنند و همه آنها دلالت بر يك مسمّى مىنمايند كه همان ذات مقدّس اوست .
امّا پيروان و ثنيت و بتپرستان خداوند را ذاتى برتر از هر حدّ و وصفى مىدانند و زمانيكه همين ذات به يكى از اسماء مشخص شود آن را تولّد مىنامند و ايشان ملائكه و جنّ را مظاهر عالى براى اسماء خدا مىدانند و معتقدند آنها فرزندان خدا بوده و در عالم وجود دخل و تصرّف دارند ، و از نظر آنها عبادت هر عابدى از مرحلهء همين اسماء و فرزندان تجاوز نمىكند و به خود خدا نمىرسد .
هامش
( 1 ) . از امام صادق عليه السّلام روايت شده : ( نحن اسماء الحسنى ) ، ( ما نامهاى نيكو خدا هستيم ) .