قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ )
: ( بلكه مىگويند آن را افترا بسته ، بلكه آن حق است و از جانب پروردگار توست تا گروهى را كه پيش از تو بيمرسانى بسويشان نيامده ، انداز كنى ، شايد هدايت بيابند )
مىفرمايد : بلكه كفّار مىگويند قرآن را به خدا افتراء بسته و از ناحيهء خدا نيست ، اينچنين نيست ، بلكه اين قرآن حقّى است كه از ناحيهء پروردگار تو نازل شده تا گروهى را كه قبل از تو پيامبر منذرى بسويشان نيامده بود و كتاب و شريعتى نداشتند انذار كنى ، شايد بوسيلهء رسالت تو هدايت شوند . احتمالا « 1 » منظور از آن قوم ، قريش هستند كه هيچ پيامبرى قبل از رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم بر آنها مبعوث نشده بود .
اما بعضى « 2 » ديگر منظور از آن را همهء اهل فترت ، يعنى مردم ما بين عيسى عليه السّلام و محمد صلّى اللّه عليه و إله و سلم دانستهاند ، اما اين نظر مقبول و موجّه نيست .
و اميد و آرزويى كه در عبارت
( لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ )
وجود دارد ، قائم به مخاطب است نه قائم به گوينده ، چون خدا منزّه از بىخبرى و اميد داشتن به وقوع امور مىباشد .
( 4 )
( اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ ما لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا شَفِيعٍ أَ فَلا تَتَذَكَّرُونَ )
: ( خدا آن كسى است كه آسمانها و زمين را با هر چه ميان آنهاست در شش روز آفريد ، و آنگاه به عرش پرداخت ، جز او سرپرست و شفيعى نداريد ، پس آيا متذكّر نمىشويد )
( 5 )
( يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ )
: ( تدبير امر از آسمان تا زمين بدست اوست آنگاه در روزى كه اندازهاش هزار سال از سالهايى است كه شما آن را مىشماريد ، همه چيز بسوى او بالا مىرود )
گفتيم كه خداوند كلّ عالم مشهود را در 6 مرحله يا شش دوران از كتم عدم بوجود آورد « 3 » و آنگاه به مقام تدبير موجودات پرداخت ، چون عرش كنايه است از مقام تدبير
هامش
( 1 ) . مطابق نظر تفسير كشأف ، ج 3 .
( 2 ) . طبق تفسير فخر رازى ، ج 25 .
( 3 ) . كه شرح آن در جلد دوم ذيل آيهء 54 سورهء اعراف و آيهء 3 سوره يونس و آيه 7 سورهء هود گذشت . ( مصحح )