يعنى ، نماز صبح را هم ملائكه شب ( هنگام مراجعت ) و هم ملائكه صبح ( در موقع آمدن ) مىبينند « 1 » و پس اين آيه ناظر به مشخص كردن حدود اوقات شرعى نمازهاى يوميّه مىباشد .
( 79 )
( وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً )
: ( و بعضى از شب را بيدار باش و تهجّد كن كه اين نماز شب امرى اضافى و واجب براى توست ، اميد است كه پروردگارت تو را به مقامى ستايش شده برانگيزد ) ، ( تهجّد ) يعنى بيدارى بعد از خواب و ضمير در كلمه
( فَتَهَجَّدْ بِهِ )
به قرآن باز مىگردد و ( نافله ) يعنى زيادى .
خطاب به پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلم مىفرمايد : قسمتى از شب را از بعد از خوابيدنت بيدار باش و به قرآن و نماز مشغول شو ، نمازى زايد بر مقدار كه فقط بر تو واجب است ، باشد كه پروردگارت به تو مقامى محمود عطا كند و مقام محمود يعنى مقامى كه همه آن را بپسندند و از آن بهرهمند گردند و اين همان مقام شفاعت كبراى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم در روز قيامت است و روايات عامّه و خاصّه اين معنا را تأييد مىكنند « 2 » .
( 80 )
( وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطاناً نَصِيراً )
: ( و بگو پروردگارا مرا به قدمى صادق وارد و با قدمى صادق خارج نما و به من از جانب خود حجّتى روشن عطا كن كه مرا همواره يارى كند ) ، آيه خطاب به رسولخداست كه به آن حضرت تعليم مىدهد كه چه امرى را از خدا بخواهد .
( مدخل ) يعنى داخل كردن و ( مخرج ) يعنى خارج كردن و ( دخول و خروج به صدق ) يعنى همه آمد و رفتنها مطابق با صدق بوده و ظاهر و باطن با هم يكسان باشد و صدق در تمامى اعمال ايشان جريان داشته باشد كه اين مقام صدّيقين است ، يعنى خدايا امور مرا
هامش
( 1 ) . در اين خصوص روايات عديدهاى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم و امام صادق عليه السّلام نقل شده است ، من جمله در كتاب نوادر الاصول حكيم ترمذى و ابن جرير و طبرانى و ابن مردويه از ابى درداء اين روايت را نقل كردهاند ، ( مترجم ) .
( 2 ) . من جمله در كتاب الدّر المنثور جلد چهارم ، ص 197 ، و تفسير عياشى جلد دوّم ، ص 315 .