و يا مطابق بعضى تفاسير « 1 » ( مسحّر ) يعنى كسى كه داراى جوف و شكم باشد و غذا بخورد و يا به گفته بعضى « 2 » ديگر ( مسحّر ) به معناى كسى است كه داراى ريه باشد و نفس بكشد كه در اين دو صورت معناى اين آيه نظير آيهء بعدى خواهد بود ، يعنى تو نيز مانند ما بشرى هستى كه غذا مىخورى و نفس مىكشى ، پس فرقى با ما ندارى و ادّعاى نبوّت و رسالت تو باطل است . آنگاه در مرحلهء بعد ، از آن حضرت تقاضاى معجزه كردند و گفتند : اگر در ادّعاى خود صادقى ، براى ما آيت و معجزهاى بياور كه رسالت تو را ثابت كند ، آنگاه خداوند به درخواست صالح عليه السّلام شتر مادهء عظيم الجثّهاى را از ميان كوه بيرون آورد و حضرت صالح خطاب به قومش فرمود : اى قوم ، اين شتر معجزهء خداست كه يك روز سهم آب از آن اوست و شما در آن روز از شير شتر به جاى آب استفاده كنيد و روز ديگر سهم آب از آن شماست ، پس مبادا به او آسيبى برسانيد كه در اين صورت عذاب دنيوى بزرگى به شما مىرسد و شما را منقرض مىكند ، اما آنها شتر را كشتند ولى بعد از مشاهدهء نشانههاى عذاب نادم و پشيمان شدند . اگر عمل كشتن به همهء قوم نسبت داده شده ، با اينكه انجام دهندهء آن يك نفر بوده ، به جهت آن است كه بقيهء قوم نيز مصرّ به كشتن ناقه بودند و همگى از عمل آن فرد رضايت داشتند . امير المؤمنين عليه السّلام در نهج البلاغه فرمودهاند : اى مردم دو چيز ، همه مردم را در يك عمل خير يا عمل زشت جمع مىكند ، بطوريكه عمل يك نفر ، عمل همه محسوب مىشود ، اوّل رضايت و دوم نارضايتى .
همچنانكه ناقه صالح را يك نفر را به قتل رسانيد اما خداى تعالى عذاب را بر همهء آن قوم نازل كرد ، چون همگى به عمل آن يك نفر راضى بودند .
به هر جهت پس از كشته شدن ناقه ، آن عذاب موعود آنها را دربرگرفت و بدرستى كه در اين ماجراى صالح عليه السّلام و قومش ، نشانهء عبرتى بر توحيد خداوند وجود دارد ، اما بيشتر قوم صالح عليه السّلام به او ايمان نياوردند .
ولى خداوند عزيز و شكست ناپذير است لذا هيچ چيز از تحت سلطهء او خارج
هامش
( 1 ) . تفسير فخر رازى ، ج 24 .
( 2 ) . تفسير روح المعانى ، ج 19 .