بهترين آفرينندگان است )
مىفرمايد ما نوع بشر را ابتداء از گل آفريديم ، يعنى آدم عليه السّلام از گل و آنگاه نسل او از نطفه آفريده شدهاند ، و چون خلق به معناى تقدير و اندازهگيرى است معناى صحيح آن است كه مىفرمايد : ما انسان را در آغاز از فشرده و خلاصهاى از اجزاى زمين كه با آب آميخته بود اندازهگيرى كرديم . و ( نطفه ) به معناى آبى اندك است ، مىفرمايد : سپس ما انسان را نطفهاى كرديم كه در رحم تمكّن و استقرار دارد و پس از آن مراحل رشد جنين انسان را ذكر مىكند كه ابتدا به صورت خونى بسته و بعد از آن به صورت تكه گوشتى لهيده و پس از آن به صورت استخوان درمىآيد و بدنبال آن خداوند ، استخوان را با گوشت مىپوشاند و صورت جنين بشر را پيدا مىكند . ( انشاء ) يعنى احداث و تربيت چيزى و خداوند براى آنكه دلالت كند بر اينكه ، آنچه در اين مرحله ايجاد مىشود ، حقيقت ديگرى است غير از آنچه در مراحل قبلى بود ، يعنى مرحلهاى كه آن جنين انسانى كه صرف مادّهاى مرده و جاهل و عاجز بود ، به صورت موجودى زنده درمىآيد كه داراى ذات و صفات و خواص مغاير با سابقش مىباشد و اين همان زمانيست كه خداوند روح را در كالبد جنين انسان مىدمد .
در آخر فرمود مبارك باد خدا كه بهترين خالقان است ، و خداوند مبارك ( با بركت ) است چون اختصاص به خير كثير دارد و تمام موجودات را ايجاد كرده و اجزاء آنها را تركيب مىنمايد و بواسطهء آن خير ، بر همه خلائق جود و افاضه مىنمايد و خدا بهترين خالقان است ، خلق در اصل به معناى تقدير مىباشد و به همين دليل اختصاص به خداى تعالى ندارد « 1 » . اما خداوند از حيث ايجاد و تدبير و تركيب اجزاى مخلوقات نيكوترين خالقان است كه هر چيزى در عالم از او انتشار يافته است .
( 15 )
( ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذلِكَ لَمَيِّتُونَ )
: ( پس از آن هر آينه همه شما خواهيد مرد )
هامش
( 1 ) . همچنانكه در قرآن در سورهء مائده آيه 11 به عيسى عليه السّلام و در سورهء عنكبوت آيه 17 به ساير مردم نسبت داده شده است .